kapat
   
SABAH Gazetesi
 
  » Yazarlar
    Günün İçinden
    Ekonomi
    Gündem
    Siyaset
    Dünya
    Spor
    Hava Durumu
    Ana Sayfa
    Günaydın
    Televizyon
    Astroloji
    Magazin
    Sağlık
    Cumartesi
    Aktüel Pazar
    Yaşama Dair
    Sinema
    Hobi
Günaydın
ATV
emedya.sabah.com.tr
Google
Google Arama
 
Soli Ozel @ SABAH
 

Kader seçimleri

Eğer Büyük Ortadoğu diye tanımlanan ve çok geniş bir alana yayılan bölge dünya siyasetinin odağına yerleşecekse kuşkusuz Türkiye'nin buradaki siyasetlerin şekillenmesinde payı olacaktır. Türkiye ile birlikte bu alanda etkisini duyuracak diğer ülke ise İran'dır. Birbirilerine zıt rejimlere sahip bu iki ülkenin toplumları Ortadoğu'nun en dinamik toplumlarıdır.
Bölgedeki Müslüman toplumlar arasında yalnızca bu ikisinin iç dinamikleri küresel rüzgarlara uygun bir değişimi zorlama potansiyeline sahiptir. Bu nedenle Büyük Ortadoğu kavramının içinin doldurulmasında bu iki ülkenin katkıları olacaktır. Türkiye yerleşik dünya sisteminin belkemiğini teşkil eden Atlantik ittifakının bir üyesidir. Gücünün bir kısmını da Soğuk Savaş döneminde yaptığı bu tercihten almaktadır.

Teröre destek verdiler

Yarın kritik fakat sonuçları neredeyse önceden belli bir genel seçime gidecek İran ise genelde sistem dışı kalmış bir ülkedir. Yirmibeş yıl önce gerçekleşen devrimin tercihi İran'ı sistem dışına taşımak ve ülkeyi bir İslami uyanışın merkezi yapmak yönündeydi. Bu nedenle hem ABD hem Sovyetler Birliği'ne cephe almış, devrimi İran devletinin çıkarları doğrultusunda komşu Müslüman ülkelere yaymaya çalışmıştı.
Çeşitli nedenlerle İran'daki rejimin bu arzusu gerçekleşmedi. İran ne uluslararası ilişkiler bağlamında ne de yeni bir hayat tarzı yaratma anlamında başarılı olabildi. Çok köklü bir devlet geleneğinin etkisiyle dış politikada her zaman mahir adımlar atmayı ise becerdi. Ancak uluslararası sisteme kendi şartlarıyla dönme hedefini gerçekleştiremedi. Rejimin içindeki sertlik yanlısı molla oligarşisinin çeşitli terör eylemlerine, Hamas, Hizbullah ve İslami Cihad gibi örgütlere para, silah ve eğitim yardımı yapmasının bunda payı vardı.
11 Eylül ve Irak savaşı sonrasında ise İran'ın kendisi hedef ülke haline geldi. ABD'nin İran'a saldırması pek mümkün değilse de ülkede nükleer silah üretilmesi ihtimali Tahran'ın Batı dünyasıyla ilişkilerini gerdi. İçeride reformcularla mücadelelerini keskinleştiren sertlik yanlısı mollalar bu konuda geri adım atarak Avrupalılar'ın ön ayak oldukları bir kontrol rejimini kabul ettiler. Bir bakıma Batı'ya, Irak savaşı sonrasında daha mülayim bir politika izleyebilecekleri mesajını da verdiler.
Dışarıya bu ılımlı mesajlar verilirken içeride molla oligarşisi ile giderek toplumsal anlamda kökleşen reformcu hareket arasındaki mücadele sertleşti. Devlet içindeki baskı kurumlarını elde tutan molla oligarşisi Muhammed Hatemi'yi iki kez üst üste cumhurbaşkanlığına taşıyan reform rüzgını kesmek yolunda epey mesafe kaydetti. Onlarca gazete kapatıldı, yüzlerce öğrenci ve aydın hapse atıldı. Reformcuların bugüne kadar çatışmadan kaçınmaları onlara iktidarı kaybettirdi, toplumu siyasetten uzaklaştırdı. 2000 yılı meclis seçimlerinde yaşanan coşku yerini "adam sende"ciliğe bıraktı.

İran usulü laiklik

Ancak yarın seçimleri kazansalar da çürümüş, ceberrut molla oligarşisi geleceği kaybeder. Genç İran toplumu büyük bir hareketlilik içinde. Özgürlük, katılım ve dünyaya açılmayı hırsla talep ediyor. Mollalar bu seçimleri çalacak ve baskıları arttıracak olsalar bile topluma hakim olmaları zor.
Rejim değişmeye başladığında da Müslümanlık ögesi ağırlık taşımaya devam etse de İran usulü bir laik yapılanma ortaya çıkacak. Bunu becerdiği ölçüde de İran hem dünya sistemine vakar içinde dönecek hem de Ortadoğu'nun şekillenmesine katkıda bulunacak.

YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI
 Tartışılan alan   / 22-02-2004
 Kader seçimleri   / 19-02-2004
 Güç kayması   / 15-02-2004
 "Dönmüyorum"   / 12-02-2004
 Irak politikasının geleceği   / 05-02-2004
 Araplarla Kürtlerin mücadelesi başladı   / 02-02-2004
 Çıkarmanın Ardından   / 01-02-2004
 Vietnam'ın gölgesi   / 29-01-2004
 Zirvelerin ötesi   / 25-01-2004
 CHP ve gelecek   / 22-01-2004
SOLİ ÖZEL
Yalnız petrolle yaşanmaz
Guardian gazetesinden Brian...
Sergen abi işi bitirir
Sergen abi işi bitirir
"Valencia savunması sıfıra inilip yerden geriye doğru yapılan...
Çilingir Pancu
Çilingir Pancu
Rumen hoca, Pancu'ya iki görev verdi: 1-Aimar'a orta sahada top...
Erdoğan medyadan oto sansür istedi
Erdoğan medyadan oto sansür istedi
Başbakan basın organlarından Kıbrıs'ta müzakerelerin olumsuz...
Denktaş'a sus iması
Erdoğan, yanlış anlamalara meydan vermemek için Denktaş'ı fazla...
Kurşunların ardında hangi 'yorum' var?
Kurşunların ardında hangi 'yorum' var?
Çakar, Telegol programındaki yorumlarında Ali Şen’den Lucescu’ya,...
Türkiye'ye Birtan kriteri
Türkiye'ye Birtan kriteri
ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell, bakanlığının yıllık insan...
Oysa önleyebilirdi
Uzmanlara göre; şoför paniğe kapılmasaydı aracını olay faciaya...
Gaspçı masalı uydurup parayı kendisi kapmış
Gaspçılar tarafından soyulduğunu iddia eden muhasebeci kızın yalanı...
 
    Ana Sayfa | Günün İçinden | Yazarlar | Ekonomi | Gündem | Siyaset | Dünya | Televizyon
Spor | Hava Durumu | Günaydın | Bizimcity | Sizinkiler | Kapak Güzeli | Astroloji | Magazin Sağlık | Cumartesi | Aktüel Pazar | Yaşama Dair | Sinema | Hobi
   
    Copyright © 2003, 2004 - Tüm hakları saklıdır.
MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş.