|
 |
|
ABDURRAHMAN YILDIRIM
Piyasada 8.5 milyar dolarlik cift tarafli acik korkusu
Irak'a asker yollamayla ABD'nin 8.5 milyar dolarlik kredisi de yatarsa bunun ekonomiye ve piyasalara etkisi ne olur?
Bunun yanitini onceki hafta yayimladigimiz bitisik tablodaki rakamlardan verelim. Kredinin 2004 yilinda kullanilacak bolumu 6.4 milyar dolardi. Kredi isi suya duserse bu kadar para nereden bulunacak? Hazine'den sorumlu bakan, "hesaplamalarda bu paranin yok sayildigini" soyluyor. Ama piyasalar bu para gelecekmis ve kamu finansmaninda kullanilacakmis gibi hesap yapti, doviz ve faizin fiyatlarina bunu yansitti. Gozden gecirmenin tamamlanmasiyla Turkiye kredinin 2.1 milyar dolarlik ilk taksidini ihtiyaci oldugu zaman cekebilecekti. Bu da ic borc odemelerinin cok yogun oldugu ocak-mart donemine denk getirilecekti. Piyasa buna gore hesaplar yapip bono almis, hatta gecen haftaki takas ihalesine katilmisti. Simdi bu para gelmeyecekse ne yapacak?
* Faize baskisi- Kredi gelmeyecekse bunun ilk karsilanma yolu ic borclanma. Hazine gelecek yil piyasaya yapacagi ic borc geri odemeleri kadar bir parayi yeniden piyasadan borclanmak durumunda kalacak. Bunun da faizler uzerinde belli bir baski yaratmasi gayet normal.
* Dovize baskisi- 8.5 milyar dolarlik kredinin gelmemesinin ikinci etkisi ise doviz ve kur uzerine. Bu paranin Turkiye'ye girmemesi halinde odemeler dengesinde bu kadar finansman acigi olusacak ve bunun da kurlar uzerinde baski yaratmasi beklenmeli.
Kredinin iki sartindan biri tamam, digerinin yerine getirilmesinde Turkiye tarafi olarak yapilabilecek fazla bir sey yok. Kredinin tamaminin kullanilmasi icin ABD ile geriye Irak sarti yerine baska bir sartin pazarligi kaliyor.
* Sonuc "Is basa dusunce karatavuk dort yumurtlar" Ayas-Ankara sozu
Merkez Bankasi dolara nerede mudahale eder?
Denilebilir ki, zaten yilin sonuna geliyoruz. Yabanci yatirimcilar genelde kârlarini realize edip yilsonu bilancolarini kapatmak isterler. Yerli finansal kuruluslar da acik pozisyonlarini kapamis olarak yili bitirirler. Yeni yilda ise dovizde pozisyon acmayi yeniden degerlendirirler. Ustelik kis aylari turizm gelirlerinin azaldigi, buna karsilik basta akaryakit ithalati olmak uzere ithalatin arttigi, yani doviz talebinin yukseldigi aylar. Bunlarin etkisiyle doviz bir sure talepli ve hareketli gidebilir. Eger yerli ve yabanci yatirimcilarin kararlari yeni yildan itibaren pozisyon acmak yonunde olursa, diger kosullar ayni kalmak kaydiyla kurlarin once artmasi sonra yeniden gerilemesi, yani dalgalanmasi soz konusu olabilir.
Ancak yilbasina kadar olan donemde kurun ne kadar yukselebilecegini asil Merkez Bankasi'nin tavri belirleyecek. Olumlu dongu ortaminda dolarin dususune mudahale eden ve alti ayda 9.3 milyar dolarlik alim yapan Merkez Bankasi'nin kur yukselirken nerede mudahale edecegi merak konusu. Bankanin duserken bir sure izledigi ve mudahale etmediginden hareketle kur yukselirken de bir sure mudahale etmemesi beklenebilir. Ancak gunluk alimlarin azaltilmasi hatta durdurulmasi elbette ilk gunden itibaren mumkun. Bir de volatilite cuma gunku gibi yuksek olmaya devam ederse dogrudan mudahale erken gelebilir. Bunun tersi erken kriz getirir. Boyle bir sonucu da kimse istemez. En basta yeni faiz indirimine giden ve isler yolunda diyen Merkez Bankasi.
Krediyle kurun kaderi de dondu
Ekim ayi ile birlikte mali piyasalarda kirilma yaratacak olaylar gundeme gelmisti. Bunlardan ilki olan DEHAP davasi sonucu secimlerin iptal edilmesi atlatilmis, ardindan Irak'a asker yollanmasina izin veren Tezkere, Meclis'ten sorun yaratilmadan gecmisti. Boylece piyasalarda yon degisikligine yol acacak iki onemli esik basariyla asilmisti.
Hukumetin 2004'te programa devam etme kararinin sonucu olarak IMF ile 6. Gozden Gecirme gecen hafta tamamlandi. Boylece ucuncu esik de basariyla asildi. Merkez Bankasi yeni bir faiz indirimine daha gitti. Bu olumlu gelismeleri persembe gunu Turkiye'nin notundaki artis izledi.
Mali piyasalarda persembe gunune kadar hemen hemen her sey iyi giderken 17 Ekim Cuma gunu dolarin firlamasi ile hava birden donmeye basladi. Merkez Bankasi'nin doviz alim ihalesine persembe gunu 248 milyon dolar teklif gelirken bu rakam cuma gunu 79 milyon dolara dustu. Dolar kuru 1.465 bin liraya kadar yukseldi. Bu yukselis sonucu dolar mart ayindan bu yana ilk kez haftalik yuzde 4.3 artis kaydetti.
Peki ne oldu da mali piyasalardaki hava bir gunde degisti?
Persembe gunu BM Guvenlik Konseyi Irak'a asker gonderme karar tasarisini kabul etti. Ayni gun ABD'li yetkililerin aciklamalari, Irak'a Turk askerinin gonderilmesi isteginden cark ettikleri yonundeydi. Bunun Turkiye mali piyasalari ile 8.5 milyar dolar kadar bir iliskisi var. Anlasmasi 22 Eylul'de imzalanan kredinin taksitler halinde kullanimi Irak'ta iki ulkenin tam isbirligine ve IMF gozden gecirmelerine baglanmisti.
Irak'a asker gonderme isinin sekteye ugramasiyla 8.5 milyar dolarin kullanimi tehlikeye girebilir. En azindan sartlardan biri yerine getirilmemis olacak. Bu konudaki spekulasyon da, mevsimlik arz doneminin sonuna gelinmesi ve talep donemine girilmesiyle dovizden basladi. Mali piyasalarda bir gunde degisen iste buydu.
Mesajlariniz icin:
ayildirim@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
