|
 |
|
Simdi akli yeniden insa etme zamani
Adam Smith ekonomisi artik sona erdi. Dunya kapitalizmi bugun farkli bir arayis icinde. Turkiye ekonomisi de Gumruk Birligi, IMF ve Dunya Bankasi ile baska bir yone dogru yol aliyor
Epey bir zaman once, IBM bilgisayar sirketi uluslararasi planda taninmis cok onemli uzman iktisatcilarini isten cikardi. Sebep, yazdiklari hicbir raporun dogru cikmamasi idi. Kol gucune dayali bir teknoloji uzerinde yukselen "sanayi devrimi" surecinde dunya basit kurallara tabi, kontrol edilebilir bir ruh tasiyordu.
Cunku sanayi doneminin bilimini Newtoncu yaklasim olusturuyordu, o da dogayi fazla karmasik gormuyordu. Adam Smith iktisadi da o yaklasimin eseriydi.
Epeydir, bu konuda sorun var.
Nitekim, son Nobel Ekonomi Odulu de piyasadaki calkantilari onceden tahmin etmeye yonelik calismalar yapan iki iktisatciya verildi. Epey bir zaman once islerinden olan IBM'li uzmanlar ile son ekonomi Nobel'i arasinda, bu nedenle de bir irtibat var.
Kontrolumuz altinda olan her sey yavas yavas baska ve farkli bir duzeye geciyor. Eski aletlerimiz ongoru icin yetersiz kaliyor. Yeni aranislara ihtiyac duyuldugu bu donemde kohnemis kaliplarin bir kenara atilma zamani geldi.
Akil nasil kurulur?
Marks and Spencer'in Genel Muduru Andrew Stone, bu belirsizliklerin isiginda sirketini yeniden orgutlemek icin bir bilimci aramaya koyulmus.
Danah Zohar'a bu nedenle basvurmus.
Donah Zohar, Amerikali ilginc bir bilim kadini. MIT'de fizik ve felsefe okumus. Bu yetmemis, ardindan gitmis Harvard Universitesi'nde de yeniden felsefe, ayrica teoloji ve psikoloji okumus.
Uzmanlik alani Kuantum Fizigi. Zaten "Kuantum Benlik" ve "Kuantum Toplum" adli kitaplarinda da, artik Newton fiziginin yerini alan Kuantum fiziginin ilke ve kavramlarini, bunlarin insan bilincine, psikolojiye ve toplumsal orgutlenmelere etkisini anlatmakta...
Marks and Spencer'i, yeni bilime, yeni fizige ve yeni iktisada gore orgutlemek isteyen Genel Mudur Andrew Stone da zaten bu nedenle Danah Zohar'a teklif goturmus.
Oturup beraberce calismislar.
"Yeni Bilimin Isiginda Akli Yeniden Kurmak" bu seruveni hikaye ediyor.
Kitabi, Henkel Sirketi, Zulfu Dicleli'nin nitelikli cevirisiyle kitaplastirdi, 1998 yilinda hediye olarak dagitti.
Danah Zohar, kitabinda "kontrol edilebilir" hayatin neden degistigini, cok acik secik sekilde anlatmakta...
Fizik, nitelik kazandikca, yeryuzu de degisiyor. Dun Newton fizigi vardi, simdi atom alti parcaciklari kontrol eden Kuantum fizigi var...
Kuantum bilimi, karmasik, kaotik ve kesin olmayan bir yaklasima gore olusmus..
Eskinin cozemedigi bircok karmasikligi cozmeye aday yeni bilim.. O nedenle akli yeniden insa ediyor.
Peki ama nasil?
Danah Zohar, bizim temel kategori ve stratejileri yeniden dusunmemiz, cok deger bictigimiz ve cok onem verdigimiz varsayimlari degistirmemiz gerektigini soyluyor.
Kisacasi, bilinmeyene dogru bir sicrayis bu...
Bilinmeyene dogru bir sicrayis ise, bu bilinmeyeni nasil bilinir hale getirecegiz? Bilinmeyenler ortaminda nasil yol alip, nasil rota belirleyecegiz? Ve varacagimiz yere nasil varacagiz?
Dunya ekonomisindeki yenilik iste bu noktada...
Bu sorulara da verilen cevap, onerilen yontem, kuantum dusunce modeli...
Kuantum dusunce modeli
Bir karar verici, A'dan B'ye gidecek. B kesin degildir ve B'ye gitmek icin sonsuz sayida yol vardir. Zohar'in deyisiyle B belirmemis bir senaryonun parcasidir. A'dan B'ye bu ortamda gidilir ve her adim attikca, yeni olasiliklara gore hareket edilir. Kaotik ortamda dusunme modeli yerlestikce, yol alirken belirginlesen yol haritasi da, en mukemmel yolu bulmaya yardim eder. O yolu belirsiz bir ortamda kesinlestirir.
Bu konuyu cok uzatmayacagim.
Amacim, dunya sirketlerinin alti yil once, "belirsizlige uygun" orgutlenmelerin pesine dustugunu, nitelik degisiminin hangi boyutta oldugunu kisaca hatirlatmak.
Fizik biliminin gelisimini, beyni model alan bilgisayar teknolojisini, sanayi sonrasi donemi vurgulamak ve kisaca dunya kapitalizminin hangi yone gittigini isaret etmek.
Asil konumuz, Turkiye kapitalizmi
Biz, sanayilesme asamasini tamamlamamis bir tarim ulkesiyiz.
Bu nedenle dunya kapitalizmi ile aramizda faz farki var.
Onlar baska bir duzeyde, biz baska bir duzeydeyiz.. Ama bu, degismiyoruz anlamina gelmiyor... Bizde sosyolojik analiz gelenegi pek yok. Daha ziyade gunubirlik yasayip, gunubirlik dusunuyoruz. O nedenle de kesintisiz bir donem analizi yapmiyoruz.
Ekonomide de boyle..
Kamu kesiminin bitmek bilmeyen ve buyudukce buyuyen bir baobab agacina benzeyen borclanma durumu, paradan para kazanmayi cildirtti..
Biz daha derin konulari unutup hayati sadece paradan para kazandiran durumlara indirgedik..
Ekonomi gibi derin bir kavrayis isteyen bilim dalini para sihirbazligina dayali bir teknisyenlige dondurduk. Halbuki teknisyen bakisli bir iktisadi yaklasim, Turkiye'nin 1995 yilindaki Gumruk Birligi'nden bu yana aldigi yolu bir butun olarak tartismiyor. AB uyesi ulkelerle rekabet edecek bir duzeye alisan Turk ekonomisi degismeden durabilir mi? Degisiyorsa, bu nasil bir degisim?
Turk kapitalizminin evrimini nasil yorumlamali...
Bu konulara topluca bir goz atmayi amacliyoruz. Bugune kadar ithal ikameci donemi yasadik, disa acik buyumeyi yasadik, bunlara bakisimiz, bunlara yonelik reflekslerimiz kireclesti. Halbuki, simdi baska bir Turkiye'ye dogru yol aliyoruz..
Ustelik sadece Gumruk Birligi yok... Kriz ertesinde Kemal Dervis'in uyguladigi "Turkiye'nin Guclu Ekonomiye Gecis Programi" var... IMF'nin ve Dunya Bankasi'nin ortaya koydugu degisim var. AB sureci var...
Bunlar Turkiye'yi nasil degistiriyor?
Hangi sektorler gidiyor, hangileri geliyor?
Turk kapitalizminin degisimine soyle bir bakacagiz... Bunun icin daha butunsel bir yaklasima ihtiyac var... Son yedi-sekiz yili kapsayan donemi ciddiyetle gozden gecirmek gerekiyor.
Iste bunu yapmaya calisacagiz.
Kur tartismasiyla yetinmeyip, bunun ardindakini okumayi deneyecegiz.
Artik baska bir kapitalizm var
Turkiye gunu birlik yasayan bir ulke. Gelismelerin butunune, surecin tumune dikkat etmiyor.
Ekonomik tartismalar da, yeryuzundeki degisimin felsefesine uygun olarak degil, iman bicimine donusen teknik cozumler olarak tartisiliyor.
Biz bu dizide, yeryuzundeki temel degisimleri ve bunun Turkiye ekonomisine yansiyan yuzunu aydinlatmaya calistik. Siyasete endeksli bir paylasim surecinden, piyasada paylasima gecis sancilarini yasamaya devam ediyoruz. Enflasyonsuz bir Turkiye, siyaseten paylasimin bitip, piyasada paylasimin basladigi Turkiye olacak.
Siyasi mudahalelere alisan sektorler ile 1980 sonrasinda dunyadan pay alanlar arasindaki celiskilerin nihai olarak bitecegi bir doneme giriyoruz. En guncel tartisma konusu olan kur tartismasina da bu acidan bakmakta fayda var. Yazi dizisinin amaci, guncel tartisma konularini, buyuk parcadaki yerine koyarak okumaya calismak olacak. Iktisadin temellerinin degistigi, kuresellesmenin hizlandigi bir dunyada, Turkiye'yi de surekli ayni noktada sabitlenmis bir ulke olarak algilamak analizleri siglastiriyor cunku.
YARIN
Neredeydik, nerelere geldik?
Mehmet ALTAN
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
