|
 |
|
MEHMET BARLAS
"Sevr Fobisi" mi, "Rusvet Fobisi" mi daha onemli?
Bu "Kultur" kavramini da, zaman zaman carpitarak kullaniriz.
Ornegin bir kisiyi ovmek icin, "cok kulturlu adam" falan deriz.
Kulturun icinde o kadar cok oge ve boyut vardir ki oysa...
Ornek verirsek...
"Turk-Islam Kulturu" denilince, kulturun bir boyutu ifade edilir.
Yani, milliyet, din, gelenekler ve benzer olgular da, kulturun temel ogeleridir.
Bunun gibi toplumun genlerinde, kusaktan kusaga aktarilan bilgiler de, kulturun icinde bulunur..
Yine ornek verelim.
"Rusvet kulturu", "Kopya kulturu" "Korku kulturu", vb.
Ornegin Amerikan veya Ingiliz toplumunda, "Kopya kulturu" yoktur.
Okulda da, yasamda da, kopya cekmek, ayiptir.
Okulda kopya cekerken yakalanirsaniz, hayatiniz boyunca "kopyaci" diye damgalanirsiniz.
Yasamdaki kopyacilari ise, telif haklari yasalari, cezaevine kadar kovalar.
Bizde ise, kopyacilar, akilli, zeki, isbilir ve isbitirir insanlar olarak gorulur.
"Rusvet" de, temel kulturumuzun bir ogesi ki, Fuzuli bile 16'inci yuzyilda, "Selam verdim, rusvet degildir diye almadilar" seklinde siirle yakinmis.
Aslinda rusvet, Bati'da da var.
Ama kulturun bir parcasi degil.
Rusvet almak da vermek de, bir istisna.
New York polisinin aldigi rusvet ve haraci konu eden filmleri sik sik goruruz. "Internal Affairs" denilen polisin oz-denetim mekanizmasi, hemen devreye girer. Bu filmlerde rusvet alan polisler, ya oldurulurler, ya intihar ederler.
Bizim kulturumuzde rusvet, oyle oldurucu bir sey degildir.
TESEV arastirmasinda, insanlarin cogunun su ya da bu sekilde rusvet verdigi anlasilmisti. Rusvet vermeyenlerin cogu da, isleri olsun diye, rusvet vermeye hazir olduklarini soylemislerdi.
1950'lerde Amerikalilar'in cinsel yasamini aciga cikartan Kinsey Raporu yayinlaninca, toplum sarsildi ve yillar suren tartismalar basladi.
Bizde ise TESEV raporu, iki hafta tartisildi ve unutuldu.
Cunku rusvet, harac, nufuz ticareti ve kamu gucunu kisisel cikarlar icin kotuye kullanmak, bizim kulturumuzde olan ve yadirganmayan ogeler.
Batinin demokratik ulkelerinde de, "militarizm" vardir mesela.. Rusvet de vardir.
Ama "militarist" olmak ayiptir. Darbeleri ovmek veya tesvik etmek, insanlik sucudur.
"Irkcilik" gibi birseydir militarizm.
Rusvet de vardir ama, rusvet alinip verildigi aciga cikinca, toplumlar ayaga kalkar.
Bizde ise, basi sikisan "Adamini bul" ilkesine sarilir.
Bu bulunan adam da, genellikle rusvetcidir.
Batida "Know-how" cok degerlidir. Bizde ise "Know-who" daha degerlidir.
Yani bizde birisini "Cok kulturlu adam" diye ovdukleri zaman, bu kulturun icerigindeki ogeleri de, mutlaka tartmak gerekir.
Acaba rusvetin onune nasil gecilir?
Birincisi rusvet, sade kamuda yok.
Ekonomik istikrarsizliklar sonucu, ozel sektorde de rusvet var.
Mal bulunmadigi donemlerde, ozel sektorden mal alabilmek icin de, ozel sektor yoneticilerine rusvet verilir.
Ya da enflasyon yuksek, faiz hadleri dusukken, kredi almak icin, banka yoneticilerine de rusvet verilir.
Demek rusvetin bir kaynagi, ekonomik istikrarsizlik.
Kamuda ise rusvet, kamu gorevlilerinin az maas almalarina baglanmamali.
Mesela 4 milyar dolarlik bir banka davasina bakan hakimin, ayda hic olmazsa 400 bin dolar maas almasi, herhalde adalete ulasmak icin cozum yolu degildir.
Galiba asiri merkeziyetcilik ve seffafliktan yoksunluk, kamudaki rusvetin temel nedenleri arasinda.
Is merkeziyetcilikte, hem denetim, hem oz-denetim azaliyor.
Yerel yonetimlerdeki, belediyelerdeki rusvet ise, daha cok yasalarin dogurdugu karmasanin sonucu olarak "Harac" seklinde aliniyor.
Yani yasal hakkinizi elde etmenizi, yine yasalar engelliyor. Bunu da "Harac" vererek asiyorsunuz.
Demek istedigimiz su
Sadece polisi, rusvetci diye suclamak yanlistir. Rusvet, bizim kulturumuzde var.
SAKA
Sir enflasyonu!
Bir Amerikan ata-sozu var.
Soyle
- Eger insanlar sizi dinlemiyorsa, onlara anlattiklarinizin birer sir oldugunu soyleyin. Hemen kulak kesilirler!
Turkiye'de bunun tersi oldu.
Insanlar artik sir olan seylere bile kulak vermemeye basladi.
EZBERE DEVAM
Simdi okullu olduk!
Turk lisesinden sonra Amerikan kolejine giden bir cok eski ogrenci, anilarini anlatiyordu.
- Kolejde ilk derste, hocanin anlattiklarini kelime kelime not ettim. Sonra bunlari ezberledim. Yazili sinavda, aynen yazdim. Hoca bana zayif not vermis. Neden, diye sorunca, "Sen benim kustuklarimi, bana bilgi diye geri vermissin" dedi.
Ilgi cekici bir gozlem degil mi bu?
Bilgiyi, kaynagina ulasip, gelistirmek ve uretmek yerine, eski bilgiyi ezberleyip, tekrarlamak acaba "Egitim" midir?
Yarin okullar aciliyor.
Genc beyinlere yine eski bilgiler sunulacak ve onlar bunlari ezberledikleri zaman basarili olduklarini sanacaklar.
Talim-Terbiye kurullari, YOK'ler ve "Statukonun Kaleleri", islevlerini surdurecekler.
"Orta Karar" olmak, insanlara yeterli gelecek!
Buna razi miyiz?
Mesajlariniz icin:
mbarlas@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
