|
 |
|
Uzun omrun sirri Okinawa'da
Uzun yasamin sirrini arastiran Time dergisi, en uzun yasam suresine sahip insanlar olan Okinawalilar'i mercek altina aldi. Arastirmalara gore, kaliteli gen ve saglikli yasam 100'uncu dogum gunu icin yeterli
Uzun yasamanin sirri modern dunyada yine arastirmalara konu olmaya devam ediyor. Amerika'nin saygin haber dergilerinden TIME da son sayisinda uzun omurlu insanlari konu aldi. Tabi konu 'uzun yasam' bu olunca da, dunyada en uzun omurlu insanlarin bulundugu ada gundeme geldi Japonya'ya bagli Okinawa Adasi. Adada ortalama yasam suresi 81.8 yil. Bu oran, dunyada baska hic bir yerde gorulen bir rakam degil. Japonya'da yas ortalamasi 81.7, Amerika'da ise 77.1. Zaten su anda dunyanin en yasli insanlari olarak bilinen 113 yasindaki Yukichi Chugani ve 115 yasindaki Kamato Hongo, Okinawa Adasi'nda yasiyor. Ancak uzun yasamak Asyalilar'a ait bir ozellik degil. Cunku, Afganistan ele alindiginda, bir kisinin ortalama 43.1 yil yasadigi goruluyor.
SIR HENUZ COZULEMEDI
Uzun yasamin sirrinin arastirildigi haberde ayrica, ada halki da tanitildi. Ornegin, 104 yasindaki Huang Mailang'in yillardir bahcesinde kendi tabutunu sakladigindan bahsedildi. Eski bir Cin gelenegine gore, herkesin 61 yasindayken kendi tabutunu satin aldigi belirtiliyor. Okinawa disinda, Guangxi bolgesine bagli 238 bin nufuslu Bama'da ise 74 kisinin 100, 237 kisinin ise 90 yasini gectigi ifade ediliyor. Bugune kadar uzun yasamanin sirri ile ilgili bir cok arastirma yapildi, Okinawa Adasi'nda yasayanlar kitaplara, makaleleri konu oldu. Ancak halen neden dunyadaki en uzun omurlu insanlar olduklarinin sirri cozulebilmis degil. Yillardir bilim adamlarinin aklini "Adanin suyunda mi bir sey var? Yoksa havasi mi daha saglikli? Yasayanlarin hayat tarzlari diger insanlardan cok mu farkli..?" gibi sorular mesgul ediyor. Aldiklari gunluk kalori miktarinin, Amerika'da favori gosterilen 2 bin 100 kalorinin yarisindan daha az oldugu soyleniyor. Yani beslenmelerine dikkat ettikleri bir gercek. Ancak sadece dengeli beslenmenin tek basin uzun yasam icin yeterli olmadigi biliniyor.
ERKEKLER AZ YASIYOR
Amerika'da son donemde Harvard ve California Universiteleri'nde hayvanlar, ozellikle de solucanlar uzerinde yapilan arastirmalarda, tek bir genin ya da az miktarda birkac genin, yaslanmayi kontrol altina aldigi belirlendi. Ancak arastirmalarin su anda baslangic asamasinda oldugu, bu nedenle de insanlar icin de ayni seyin gecerli olup olmadiginin kesinlesmediginin alti cizildi. Uzmanlarin "kesin" olarak tanimladiklari sey kadinlarin erkeklerden yaklasik 5 ya da 7 yil daha uzun yasadigi. Buna paralel olarak, Okinawa Adasi'ndaki yaslilarin da yuzde 86'sini kadinlar olusturuyor. Uzmanlar kadinlarin genetik ve davranislari acidan daha sansli oldugunu dusunuyor. Erkeklerinin omurlerinin kisa olmasinin nedeni ise sert tavirlari, asiri alkol tuketmeleri ve hayat tarzlari olarak gosteriliyor. Bilim adamlari "Eger 100 yasina gelmek istiyorsaniz kaliteli genlere ve hayat tarzina sahip olmaniz gerekiyor. Ancak gunumuzde 90'a gelmek bile cok zor" yorumunu yapiyor.
Haberde Asyalilar'in beslenme duzenleri incelendiginde ortaya az miktarda sigara tukettikleri cikiyor. Hatta bunun disinda Asyalilar'in saraplarini sadece Asya'ya ait uzumlerden yaptiklari, yabanci madde kullanmadiklari ifade ediliyor. Ornegin birkac yil oncesine kadar ailesine ait tarlada calisan 101 yasindaki Okinawali Park Bok Dong, duzenli olarak, sadece adada yetistirilen "awamori" adi verilen, pirinc kullanilarak uretilen bir icecek ictigini anlatiyor. Gercekten de, protein ve hayvansal yaglarin Asya diyetlerinde yer almadigi dikkat cekiyor. Beyaz pirinc yiyorlar, ancak beyaz pirincin karbonhidrat acisindan yuksek olmasina ragmen, sahip oldugu yag oranini cok dusuk oldugu ifade ediliyor.
CEVRESEL FAKTORLER ONEMLI
Dunya Saglik Orgutu doktorlarindan Sang Chul "Uzun yasamin en onemli sirlarindan biri az yagli yemektir" yorumunu yapiyor ve devam ediyor Okinawa'daki besinler, Japonya'dakilerden yuzde 20 daha dusuk kalorili. Ve Japonya'dakiler Amerika'dakilerden yuzde 20 daha dusuk... Ancak uzmanlar, uzun yasamanin sirrinin sadece insanlarin elinde olmadigini dusunuyor. Yani onlara gore, cevresel faktorler de buyuk onem tasiyor. Ornegin Bama halki, sadece orada yetisen calilardan cay yapiyor. Yag olarak E ve B1 vitamini acisindan zengin kenevir yagi kullaniyorlar. Proteinlerini ise, iyi yag olarak bilinen omega 3 iceren baliktan aliyorlar. Ton baligi, som baligi ve uskumru en cok tercih ettikleri baliklar arasinda geliyor.
GENCLER ERKEN OLUYOR
Dunyanin en uzun omurlu halki, Okinawalilar'in kansere yakalanma oranlarina gelince... Her 100 bin kisiden sadece 6'sinin gogus kanserine yakalandigi belirtiliyor. (Bu Amerika'ya oranla 5 kat daha az). Prostat kanserine yakalanma oranlari ise yine Amerika ve Avrupa'dan 7 kat daha az. Ve tabii, bunun nedeni de yine beslenme olarak aciklaniyor. Ozellikle de cok sik yenen soya fasulyesi ve kendi adalarina ait meyvelerin, bagisiklik sistemlerini serbest radikallerden koruduguna dikkat cekiliyor. Ada yaslilari, genclerden sikayetci. Cunku onlarin kedileri gibi iyi beslenmedigini, fazla miktarda fast food yedigini ve spor yapmadigini soyluyor. Yaslilar Okinawa'nin yas ortalamasinin dusecek olmasindan endise ediyor, adanin "bir numara" kalmasini istiyor.
BUGUNU DUSUNUN"
Uzmanlar, bir konuya daha parmak basiyor O da uzun yasamanin sadece genlerde olmadigi. Bu durumda da Guney Amerika'a yasayan Okinawalilar konu aliniyor. Onlarin yas ortalamasi, 64, yani ada halkinin ortalamasindan 17 yil daha az. Uzmanlara gore bu cevresel faktorlerin buyuk onem tasidigini gosteriyor. Tabii sadece bunlar da degil uzun yasamamizi saglayacak olanlar Stresle nasil mucadele edilecegi bilinmeli, insanin kendine olan guveni hicbir zaman kaybolmamali, aktif bir yasam surmeli, gelecekten cok yasanan an dusunulmeli... Yani, uzulmeyin, mutlu olun ve uzun yasayin.... Her ne kadar bu soylendigi kadar kolay olmasa da, Okinawalilar, diger insanlara uzun yasamanin sirri olarak bunlari tavsiye ediyor...
Iste omre omur katan 7 tane sir
STRES
* Sinirli olmayi bir kenara birakin
Asya nufusunun onemli bir bolumu, savaslar ve ekonomik guclukler nedeniyle hayatlarinin cogunda yogun strese maruz kaldi. Ancak bunun yaninda hayata olumlu bakmayi ve uyum saglamayi da yasamlarinin bir parcasi haline getirdiler.
COCUK YAPMAK
* 40'inda dogurabilirsiniz
Bircok kadin ileriki yaslarda hamile kalmanin bebegin sakat ya da ozurlu dogma riskini artirdigi endisesiyle cocuk yapmaktan kacinir. Ancak Nature adli saglik dergisinin arastirmasi 30 ya da 40'li yaslarda hamile kalan kadinlarin ortalamadan daha uzun sure yasadigini gosteriyor.
UYKU
* 7 saat uyku en iyisi
Gozlerinizi yumup bir sure dinlenmek her gun olusan hucre zararini onarmak icin etkili bir yontemdir. Hucrelerin uzun sure hasar gormesi ve onarilmamasi kanser ya da ic organlarin cokmesiyle sonuclanabilir. Amerikan Kanser Dernegi yetkilileri, son yaptiklari arastirmaya dayanarak gunde en az 7 saat uyuyanlarin olum oraninin cok daha dusuk oldugunu soyluyor. Ancak cok fazla uyumak, az uyumaktan da tehlikeli olabiliyor. Asya Pasifik Yaslilik Arastirmalari Enstitusu Baskani David Philips, asiri uykunun depresyon gibi sorunlara yol actigini belirtiyor.
BESLENME
* Balik ve bakliyat onemli
Iyi genlerin yani sira beslenme aliskanliklari da uzun omrun en onemli sirridir. Bu beslenme turunun temelinde bol sebze, meyve ve karbonhidrat (pirinc gibi) yatmalidir. Vucudun ihtiyaci olan proteinin onemli bir bolumu de balik ya da mercimek, barbunya gibi baklagillerden gelmelidir. Kirmizi et de asiri olmamak sartiyla tuketilebilir. Gunde 1-2 kadeh kadar alkol alinmasinda da bir sakinca olmadigi belirtiliyor. Harvard Universitesi Halk Sagligi Bolumu'nun arastirmasi, gunde 1-2 kadeh sarap ya da biranin goz hastaliklari ve kalp krizi riskini onemli miktarda azalttigini gosteriyor.
EGZERSIZ
* Karin kaslarini guclendirin
Duzenli olarak egzersiz yapmak, sadece vucudun esnek kalmasini, dengesini korumayi ve eklemlerin guclenmesini saglamakla kalmayip ayni zamanda zihni acik ve alarmda tutar, kalp sistemini de saglikli kilar. Bunun icin en uygun egzersiz, ozellikle karin kaslarini sikilastirip guclendirdikleri icin yuruyus ve yoga yapmaktir.
EVLILIK
* Erkegin omrunu uzatiyor
Rand Yaslilik Merkezi'nin arastirmasina gore evli erkeklerin omru, bekarlara oranla dahpa uzun oluyor. Uzmanlar bunun nedenini daha iyi ve duzenli beslenme, hastalanildigi zaman iyi bir bakim ve huzurlu bir ev ortaminin stresi azaltmasina bagliyor.
SEKS
* Haftada en az iki kez yapin
Stresi azaltmak icin isiklari kapatip hafif bir muzik dinlemek sanilan bircok yontemden daha etkilidir. British Medical Journal adli saygin tip dergisinin arastirmasina gore Yaslari 45-59 arasinda degisen 918 erkekten; ayda bir kez seks yapanlarin, haftada en az iki kez seks yapanlara gore olme orani tam iki kat artiyor.
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
