|
 |
|
EMRE AKOZ
Bagciyi dovmek gerekebilir
Olayi Sabah'tan takip ediyorsunuz... Tarih 2001'in Subat ayi. Turkiye buyuk bir krizin icine yuvarlaniyor. Sabit kurdan, dalgali kura geciliyor. Dolar bir anda firliyor. Elinde bol miktarda dolar olanlar haricinde herkes fakirlesiyor.
Peki kim zenginlesiyor? Yani bu operasyondan kim karli cikiyor?
Bir Gelirini zaten dolarda tutanlar. Iki Yakin tarihe kadar lirada olup da, krizden yani kur degisiminden hemen once bu liralarla dolar alanlar.
Sabah'in gunlerdir yayinlamakta oldugu verilere bakiyorsunuz. O da ne? Bazi bankalar muneccim gibi davranmis. Krizi adeta dakikasi dakikasina bilip liradan dolara gecmislar. Voliyi vurmuslar.
Bircok kisi bu mekanizmaya itiraz edebilir. Halbuki buraya kadar ve bu haliyle hicbir sorun yok.
Ama devam edelim...
****
Bazi bankalarin yaptigi bu spekulasyonu Sabah yazinca persembe gunu bir kose yazari ozetle soyle dedi
1)"Bankalar bizde vatandasa 'tukaka' kuruluslar olarak lanse ediliyor. Halbuki bu son derece yanlistir. Bankalar sistemin calismasi icin gereklidir." Ben de bu hatirlatmaya katiliyorum.
2)"Doviz alim satimi 1980'li yillardan beri serbesttir. Kimseyi doviz aldi ya da satti diye suclayamazsiniz." Dogru soyluyor; oyunu kuralina gore oynamak sart.
3)"Mali piyasalardaki islemlerde mahremiyet vardir. Oyle zirt pirt aciklanmaz." Evet, hakli. Yoksa guven olmaz. Sermaye kacar.
Bu ve benzeri saptamalari yaptiktan sonra ekonomi uzmani kose yazari soruyor "Amacimiz nedir? Uzum yemek mi, bagciyi dovmek mi?"
****
Ilk bakista son derece hakli bir soru. Ancak bazen bagciyi dovmek gerekir. Peki piyasa sartlarinda bagci (yani bu olayda spekulator bankalar) ne zaman dovulur?
Bu sistemde spekulasyonun kendisi kabahat degildir. Kimseyi sadece ve sadece spekulasyon yapti diye suclayamazsiniz. Para adamin. Ister dolara yatirir, ister liraya. Ister arazi alir, ister borc verir. Ancak spekulasyon yapan kisi ya da kurulus iceriden bilgi sizdirmissa... Ki buna frenkler 'insider trading' adini verir... O zaman bunun adi spekulasyon degil suctur!
Serbest piyasa ekonomisinin en iyi, en verimli calistigi ulkelerden biri, hatta birincisi ABD'dir. Ve bu ulkenin ekonomi tarihi 'insider trading' yaptigi icin dev para cezalarina carptirilan ve hapis yatan isadamlari ve bankacilarla doludur. Yani piyasa ekonomisinin hukuk sistemi 'haksiz kazanc'i cezalandirir.
Ustelik olay sadece iceriden bilgi sizdirmaktan ibaret de degildir. Ornegin bir hisse senedinin yukselecegine dair dedikodu yapmak... Hisselerin degeri yapay bir bicimde yukselince de elindekileri satip kar etmek de ciddi suctur...
Peki bu olayda ne goruyoruz Turkiye'ye sabit kurdan dalgali kura gecmesini empoze eden IMF yetkilisi Stanley Fischer daha sonra, adeta odullendirilircesine, bu geciste en buyuk spekulasyonu yapan bankaya yonetici oluyor.
O halde sopayi ele almanin zamani geldi. Cunku bazen iyi uzum yiyebilmek icin bagciyi dovmek gerekir. (Tabii ince eleyip sik dokuyarak yapilmis bir arastirmadan sonra...)
Ah su 'keyifli' mekanlar
Gecenlerde bir tatil yoresindeyiz... Yavas yavas aksam olmakta. Dunyayi isitan o koca ates kuresi tepelerin ardindan batmakta. Biz de hem manzarayi seyrediyoruz, hem de bira iciyoruz. Yanimiza gelen birisi, "Ooo, gunes ne kadar romantik" dedi. Ukalaligima maruz kalmayi hak etmisti "Yoo," dedim, "Romantik olan gunes degil, biziz."
Farkinda misiniz? Insanlara iliskin duygulari, nesnelere atfediyoruz. Gunes niye romantik olsun? Gun batimindan hoslanan, onu hos duygularla izleyen ve bu arada birlikte oturmaktan mutlu olan... Ozetle 'romantik' olan bizleriz. Biz; yani insanlar. Doga ise sagir, kor ve dilsiz. Cunku anlam dogada yer almiyor. Anlam bizim zihnimizde, dilimizde.
O guzel manzaraya bakarak haz da alabilirsin, onun onunde kavga da edebilirsin.
****
Gazetelerin hafta sonu eklerini cok seviyorum. Cumadan basliyor senlik Lokantalar, plajlar, geziler, sergiler, konserler... Gitmesek de, gormesek de bunlari okumak hosuma gidiyor.
Ancak bazi soz kliseleri tepemi attiriyor. Bunlarin basinda geleni de 'keyifli mekan'. Yeni bir yer acilmis Efendim burasi cok keyifli bir lokantaymis.
Yahu bir nesne, doga ya da insan yapisi bir 'sey' hic keyifli olur mu? Keyif alan, keyif hissini duyumsayan insandir. (Ote yandan bin turlu soz var o lokantayi, o eglence yerini anlatmak icin. Sozlukler sifat dolu. Kullan kullan bitmez.)
****
Peki niye boyle yapiyoruz?
Sanirim dil sosyologlarinin, anlam bilimcilerin bunu aciklamasi gerekiyor. Nasil oldu da, insana dair sifatlari, nesneler icin de kullanir olduk?
Ve bir soru daha Acaba bu yer degistirme operasyonunun reklam diliyle bir alakasi var mi? Cunku, biliyoruz, reklamcilar bunu hep yapar. Urunleri bir duygu ile ozdeslestirmeye calisirlar. Ornegin zafer sarhoslugu ile bir cikolata, huzur ile bir otomobil, guven duyma hissiyle bir sigorta policesi eslestirirler.
Acaba farkinda olmadan basinda da bu mu yapiliyor? Reklamlardan mi etkileniliyor? Yani... "Su lokantada yemekten..." ya da "Su barda dans etmekten keyif alacaksiniz" demek yerine... Bir reklamcinin dilini kullanarak keyifli lokantalardan, keyifli barlardan soz ediliyor.
Simdilik aklima gelen bu kadar. Dili niye bu hale getirdigimize iliskin baska bir fikri olan varsa soylesin.
Ya Cin zenginlesirse?
Buyuk, ulvi fikirler bazen ne de cabuk duvara tosluyor! Ornegin sinirlarin kalkacagi, herkesin 'esit' olacagi bir dunyanin hayali... Her gun bundan bahsedenler var. Ama bakin Birlesmis Milletler Cevre Programi Baskani Klaus Toepfer ne demis "Cin bu hizla buyurse yandik demektir. Ornegin Almanya'daki otomobillesme oranini Cin'e uyarlarsaniz 650 milyon arac eder. Ve mevcut kaynaklar buna kesinlikle yetmez." Hadi buyrun bakalim! Cin'in gelismesi, herkesin birbirine 'dusman' olacagi bir dunyanin degilse, neyin habercisidir?
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
