|
 |
|
ABDURRAHMAN YILDIRIM
Ya yeni urun ya da yeni goc dalgasi
Aslinda bu goc dalgasini yaratacak veya Dogu Karadeniz'e yeni urun bulunmasina yol acacak olanlar yine zamaninda buralara goc etmis Karadenizliler. 1940'li, 50'li, 60'li yillarda Samsun'a, Bolu'ya, Duzce'ye, Adapazari'na, Kocaeli'ne, Bursa'ya, Yalova'ya goc eden Karadenizliler findigi da peslerinde goturdu. Devlet de 1964'ten beri findiga alim garantisi ve taban fiyat verince olan oldu. Pazari garanti, fiyati garanti bir urun cikti ortaya. Daglik ve meyilli arazi urunu olan findik, oldu ova ve duz arazi urunu.
* Bati findigi kapti- Arazi duz ve verimli olunca da bir donume 70 kilo findik uretimi, Bati Karadeniz'de bunun iki katina, 140 kiloya cikti. Simdi findigin anavatani sayilan Giresun, Ordu ve Trabzon'da donume ortalama 70 kilo findiga karsilik, Sakarya'daki, Bolu'daki Karadenizliler, 140 kilo verim aliyor. 5 cocuklu bir ailenin ortalama gecim siniri yillik 7.5 milyar lira olan Dogu Karadeniz'de ciftci basina 10 donumden az findiklik dusuyor. Bir ciftci basina 700 kilo findik demek. 1 milyon 400 bin liradan 1 milyar lira ediyor. Iste sikinti burada. Findik artik gecim kaynagi degil. Ciftcinin gecimine katkida bulunan bir yan urun haline geldi.
* Dogu findik sokecek- 2002 yilindan itibaren olan ise artik taban fiyatin ve alim garantisinin verilememesi. Findik alim-satimi piyasaya birakiliyor. Bu durumda elbette bire iki urun alan avantajli. Bugune kadar gelen arz sorunu da dogal bicimde cozumlenecek. Artik devlet eliyle findik alinip curumeye birakilmayacak, yagliga ayrilamayacak. Olacak olan, boyle bir findigin devlet tarafindan alinamayacak olmasi. Bu durumda findik alanlarini sokecek olan da Dogu Karadenizli olacak. Zaten cok zor olan gecim sartlari daha da zorlasacak. Yeni bir goc dalgasi zorunlu olarak gundeme gelecek. Tipki kendilerinden once Bati'ya gocen ve bugun findigi ellerinden alan hemsehrileri gibi. Dunya gecim dunyasi.
* Yeni urun sart- Ya da findiga alternatif urun bulunacak. Bu urun de daglik ve meyilli arazide uretiliyor olacak. Bugunlerde gundeme getirilen kizilagac kesiminin serbest birakilmasi. (Bu agactan Karadeniz'de cokca var ve mantar gibi her yerden bitiyor.) Kivi, kokulu kara uzumden sarap uretilmesi gibi projeler var. Ancak hicbiri findigin yerini tutacak gibi gorunmuyor. Bu nedenle yeni ve bolgeyi kurtaracak bir tarim urununun bulunmasi zorunlulugu devam ediyor.
* Dunya markasi cikar mi?- Belki denilebilir ki, findigi isleyerek, cikolata yaparak, yani katma degerli satalim. Yani pamukta oldugu gibi, iplige, kumasa ve konfeksiyona donusturdukten sonra satalim ki 1 milyar dolar yerine 10 milyar dolarlik is yapalim. Ancak Turk tekstil ve konfeksiyon sektoru henuz bir marka olusturamadi. Findikta bu katma degeri elde edebilmek icin cikolata markasi, biskuvi markasi yaratmak gerekli. Ulke olarak henuz bir dunya markasi yaratamamisken bunu ozel olarak bir cikolatada basarmak daha zor. Sagra ornegi ortada. Findik isleyicisi ve ihracatcisi Sabit Sabir'in dedigi gibi, "Avrupa'da, Amerika'da Turkiye'den gelen cikolatayi kim alir? Yari fiyatina verene bile alici cikar mi?" Yani bizim bir findik pazarimiz var. Ancak Turkiye olarak bir cikolata pazarimiz yok. Boyle bir pazari yaratmak icin de oncelikle ise Turkiye markasi yaratmakla baslayacaksiniz.
* Zorunlu care- Findiga alternatif urun, yeni goc dalgasi veya Turkiye markasi ile birlikte katma degeri yuksek findik urunleri ihracatindan biri gundeme gelecek. Insanlar mecbur kaldigi icin care arayacak.
* Sonuc- "Aci egitimdir" Aeschylus
Mesajlariniz icin:
ayildirim@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
