|
 |
|
ABDURRAHMAN YILDIRIM
Findikta kabuk degistirme zamani
Ekonomide oldugu gibi, tarimda ve en buyuk tarim urunu ihracatimiz olan findikta da yeniden yapilanma ve belirli bir politika olusturma zamani geldi de geciyor
Devletin findiga taban fiyati verdigi ve destekledigi yil 1964. Uzerinden 40 yil gecti. 2002 yilinda taban fiyat uygulamasi, 2001 krizi sirasinda alinan onlemlerle yururlukten kalkti. Destekleme alimiyla 40 yillik fiyat ve malini satma garantisi, findik ekim alanlarini yuzde 157 oraninda artirdi. Artik Sakarya, Ordu'dan sonra findigin en cok uretildigi ikinci il. Ilin tarimsal alanlarinin ucte biri findiklik. Giresun ve Trabzon cok gerilerde kaldi. Aycicegi ve pirinc ekilen Carsamba ve Terme ovalari coktan findik bahceleri oldu. Duzce Ovasi ve Karasu da oyle. Sonucta Turkiye dunya findik uretiminin ve tuketiminin yuzde 80'ini karsilarken, ekim alanlarinin hizla genislemesinden dolayi fazla arz sorunu yasiyor. Fiskobirlik, aldigi findigin bir bolumunu satamayip curutuyor. Her yil ortalama 40 bin ton findik fazlasi ortaya cikiyor. Bu da bugunku fiyatlarla 4 milyon dolari geciyor. Bir yandan aycicek yagi ve pirinc ithal ederken bir yandan da bu urunlerin yerine ekilen findiklari depolarda curutuyoruz. Kaynaklari heba ediyoruz. Cift yonlu zarara giriyoruz.
* Politika yok- Bunun ana nedeni ulkenin bir tarim politikasinin olmayisi. Uretim planlamasi yapilamiyor. Belirli bir findik politikasi yok. Her hukumetin, hatta ayni hukumetin bakanlarinin bile ayri ayri findik politikasi ya da politikasizligi var. Politikaci cok ama tarim ve findik politikasi yok. Boyle olunca, findik uretiminde planlama yapilamiyor. Dogal olarak findigin fiyati da istikrarini koruyamiyor. Findigin kentali (100 kg ic findik veya 200 kg kabuklu findik) 450 dolar ile 200 dolar arasinda degisiyor. Bu fiyat oynakliklari gecmis yillarda ureticiye oldukca az yansidi. Cunku destekleme alimi vardi. Artik yok. Yani bundan sonra uretici de bedel odeyecek. Fiyat oynakliklarindan sadece tuccar ve ihracatci zarar gormeyecek. Findikta onceden satis diyebilecegimiz alivre satislar (malin daha sonra teslimini ongoren vadeli satis) gecmiste epey tuccar ve ihracatci batirmistir.
* Maliyetin yarisina satis- Sezon basladiginda kentali 280 dolar olan findigin fiyati son olarak 225 dolara dustu. Bunun 30 dolari aracilik masraflarina gidiyor. Geriye kalan 195 dolari 100 kg ic findiga bolmek gerekiyor. Iki kilo kabuklu findiktan bir kilo ic findik elde ediliyor. Ureticinin elinden kabuklu findik ciktigi icin 195 dolari 200'e boldugumuzde 0.975 dolari buluruz. Yani ureticinin findigi simdi 1 dolar ediyor. Zaten ic piyasadaki findik fiyati da 1.400 bin lira. Ancak ayni findigin ureticiye maliyeti 3 milyon lira veya 2 dolar civarinda. Iste sikinti yaratan da aradaki bu fark. Karadeniz'de politikacilari zorlayan, gecmiste verilen taban fiyati garantisi. Simdi uretici ayni oyunun devamini istiyor.
* Pazari Hamburg'da- Rekoltenin dusuk oldugu yillar ki, bunda ureticinin hicbir mudahalesi olamaz, fiyatlar yukseliyor. Arzin bol oldugu yillarda dusuyor. Turkiye ise dunyada yuzde 80'ini urettigi bir urunun pazarini ve fiyatini, kisaca piyasasini belirleyemiyor. Ille de fiyati belirlemesi gerekmiyor ama sozunun belli olcude gecmesi de lazim. Ancak ihracatcinin finansal gucu ve sermayesi yok. Finansman maliyetleri yuksek. Dolayisiyla tuccar ve ihracatci findigi ureticiden toplayip stoklayamiyor. Stoklayamayinca da ithalatci karsisinda pazarlik gucunu ve fiyat empoze etme gucunu koruyamiyor. Sonucta findik Turkye'de uretiliyor, piyasasi ve fiyati Hamburg'da olusuyor. Genellikle de Isvicre'den cikolata olarak Turkiye'ye geri donuyor.
* Yeniden yapilanma geregi- Turkiye ekim alanlarina sahip cikamadigi, uretim planlamasi yapamadigi icin, cok verimli ovalarini artik findik alanlarina donusturmus durumda.
Findikta dunya uretiminin dortte ucunden fazlasini karsiliyoruz ve milyar dolara yakin doviz kazaniyoruz. Ancak yagliga ayirdigimiz ve curumeye biraktigimiz findigin miktari da yaklasik yuzde 10 olarak tahmin ediliyor. Finansman maliyetlerimiz yuksek, ihracatcinin eli zayif. Findigin koku bizde, uretimi bizde ama pazari ve fiyati baskalari belirliyor. Bu da elde edecegimiz yarari azaltiyor.
* Sonuc- "Okka her yerde 400 dirhem" Turk Atasozu
Mesajlariniz icin:
ayildirim@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
