|
 |
|
Kritik tuyo IMF'den
Tesadufun boylesi Fischer, dalgali kur icin bastirdi. Subat 2001 Krizi'nde Citibank 1 milyar dolar aldi. Fischer daha sonra Citibank'in basina gecti
Meclis, Yolsuzluklari Arastirma Komisyonu, Subat 2001 Krizi'nin karanlik kalan yonlerini gun isigina cikarirken, bir donem IMF'nin etkili ismi konumundaki Stanley Fischer da hedef adam haline geldi.
IMF Birinci Baskan Yardimcisi iken Turkiye'ye "dalgali kur" baskisi yapan Fischer, daha sonra bu gorevinden ayrildi ve Citibank'a gecti. Fischer'in tepe noktasina ciktigi Citibank'in, kriz sirasinda Merkez Bankasi'ndan dusuk kurla en yuksek miktarda doviz ceken banka olmasi milletvekillerinin dikkatinden kacmadi. Citibank, o tarihte Merkez Bankasi'ndan tam 1 milyar 63 milyon dolar cekti ve ilk siraya oturdu.
DALGALI KURU O ISTEDI
Kur politikalari konusundaki uzmanligi ile taninan Fischer, 1999 yilinda Turkiye ile imzalanan stand-by duzenlemesinde, once "kur cipasi" modelini onerdi. Ancak Kasim 2000'de baslayan mali kriz sirasinda, kamuoyuna cok yansimayan bir oneriyi gundeme getirdi.
O sirada, Fischer'la, zaman zaman 7.5 saati bulan tele konferans trafigi yurutuluyordu. Fischer, Kasim Krizi'nin ortasinda, "Program darbe aldi. Dalgali kura gecmekten baska seceneginiz yok!" dedi ama hukumet karsi cikti.
Demirbank'in, Fon'a devredilmesi ve IMF'nin 10 milyar dolarlik ek rezerv kolayligi yaratmasiyla sonuclanan Kasim Krizi'nden sonra, 11 Aralik'ta, Hazine Mustesari Selcuk Demiralp ve Merkez Bankasi Baskani Gazi Ercel once Frankfurt'a ardindan New York'a gecti. Doviz destegine ihtiyac duyan Turkiye, Citibank'tan 6 ay icin 1 milyar dolar kredi buldu ve bu kredinin 6 ay opsiyonla uzatilmasi olanagi da elde edildi. New York'ta, Turk ekonomi kurmaylari ile gorusen Fischer, subat ayindaki senaryosunun ipuclarini da verdi ve soyle dedi "Kopek baliklari bir kere kan kokusunu aldi. Bundan sonra sizi rahat birakmazlar. Bu isi birincisinde halletmek lazimdi!"
Isler karismis
Takvimler, 19 Subat 2001'i gosterdiginde, kasim-aralik aylarinin sancili gunlerini atlatan ekonomi burokratlari, Istanbul'da onemli bir toplantiya ev sahipligi yapiyorlardi. G-20 Maliye Bakan Yardimcilari Turkiye'deydi. "Ankara'da siyasi kriz cikti" haberini alan Fischer, Mustesar Demiralp'le karsilasti ve ona "Bu is bitti. Isler karismis" dedi. Fischer, 19 Subat aksami Ankara'ya gecti.
O gun saat 18.30'da Basbakan Ecevit'le gorustu ve "serbest dalgali kur" istedi. Ecevit, bu talebi gayet sogukkanli bir sekilde dinledi ve "Koalisyon ortaklari ile degerlendirecegiz" dedi. O gece yapilan zirvede ekonomi yonetimine, "Ya dalgali kura gecin ya da IMF destegini unutun" mesajini veren Fischer, bu mesajin Basbakan Bulent Ecevit'e iletilmesini istedi.
Fischer, 20 Subat sabahi erken saatlerde Merkez Bankasi yetkilileriyle son kez gorusup, ogle saatlerinde Turkiye'den ayrildi.
Citibank bu parayi nereden buldu?
Citibank, 20 Subat'ta yabanci musterilerini arayip, "Biz dolara donuyoruz" mesajini iletti
Yerli bankalar Turk Lirasi sikisikligindan kirilirken, Subat 2001 krizinde devaluasyon karari cikmadan once Citibank'in parayi basip Merkez Bankasi'ndan 1 milyar dolar aldigi operasyonu yoneten adam ortaya cikti. O donem Citibank Hazinesi'nin basinda Ali Karaali vardi. Peki o gun Citibank piyasada yuklu miktarlarda Turk Lirasi yokken bu parayi nereden buldu?
DOLARA DONUYORUZ
'Anayasa kitabi firlatma' krizinin yasandigi 19 Subat 2001'den bir hafta once Citibank, bono piyasasinda satisa gecerek TL'ye donmeye basladi. Bankalararasi piyasada yerli bankalara TL borc vermek icin hat acmayan banka para biriktirmeye koyuldu. Acik pozisyonlarini kapatmak icin Merkez Bankasi'ndan doviz talep eden bankalarin 19-21 Subat arasinda satin aldigi 5.3 milyar dolardan 1 milyar dolari tek basina alan Citibank, devaluasyon tedirginliginin had safhaya ciktigi 20 Subat gunu sabahi ise operasyonda ikinci adima gecildi. Citibank'in Hazine Birimi'nden kurumsal musterilerine telefonla su mesaj gecildi "Dolara donuyoruz. Siz de dolar alin."
Bu mesajin ardindan bankanin Turkiye'de kurulu yabanci ortakli firmalarin mevduatlarini da devreye sokarak Turk Lirasi cephanesini guclendirdigi belirtildi.
Bir yandan da banka bir telefonla Londra kaynakli finansorlerden dolar toplamaya koyuldu. O gun yabanci bankalarin dolar kotasyonlari bir anda firladi. Merkez'in kuru 686 bin lirayken yabancilar 750-800 bin liradan dolar satiyordu. Yabanci sirketlerin dolar almak icin yaristigi gun TL'ler Merkez'den dolar almaya kosan yabancilara akti.
'Merkez dolar satisini biraksin'
21 Subat'i 22 Subat'a baglayan gun Basbakanlik'ta 13 saati asan bir toplanti yapildi. Basbakanlik'taki ekonomi zirvesi, saat 13.15'te Basbakan Yardimcisi Husamettin Ozkan'la start aldi. Basbakan Ecevit ise saat 14.10'da zirveye baskanlik yapmaya basladi. Zirvenin en kritik konusu, "kur capasi" modelinden "dalgali kur" modeline gecis kararinin verilmesi idi. Dikkatli gozlerden kacmayan bir ayrinti, Merkez Bankasi Baskani Gazi Ercel'in cebinde gizliydi. Ercel, Basbakan'in, dalgali kura gecis kararini aciklama metni olarak kaleme almis, hazirlikli gelmisti.
Ercel, bir kur hedefini savunmak pahasina doviz rezervlerinin erimesini goze alamayacaklarini belirtti ve "Bu karari almak zorundayiz. IMF destegini ceker. Yalniz kaliriz" yorumunu yapti.
Basbakan Ecevit, bu zor karar oncesinde son bir kez IMF Baskani ile gorustu. IMF'nin tavri keskindi ama program yenilenirse destek gelecekti. Ilerleyen gunlerde ABD Baskani da Ecevit'i aradi. ABD acikca, "IMF ile anlasin" diyordu.
Ancak is bu noktada bitmedi. Bir grup burokrat kritik bir konuya dikkati cekti. Burokratlar, "Madem serbest dalgali kura geciliyor, o halde Merkez Bankasi doviz satisini hemen durdursun" uyarisini yapti.
Okan MUDERRISOGLU
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
