|
 |
|
Enflasyon timi görev başında
Hayatımızı etkileyen enflasyon, Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) tarafından belirleniyor. Enflasyonun doğru hesap, edilebilmesi, aylık fiyat değişimlerinin bilinmesine bağlı. Fiyat değişimlerini kaydetmek ise DİE anketörlerine düşüyor. Anket memurları, ürün ve hizmet fiyatlarını kaydediyor. Enflasyon da bu rakamlarla belirleniyor
Alım gücümüzü belirleyen, yıllardır ülke ekonomisinin sırtındaki en büyük kambur olarak gösterilen enflasyonu, Devlet İstatistik Enstitüsü'nün (DİE) personelleri belirliyor. Türkiye'deki fiyat değişimilerinin durumunu gösteren enflasyon, 370 kişinin yaz-kış demeden 'çarşıdan' elde ettikleri bilgilerle hazırlanıyor.
DİE'nin Fiyat İstatistikleri ve İndeks Şubesi'nde, Türkiye genelinde 370 kişi çalışıyor. İstanbul'da ise 25 personel gıda, içki, tütün, giyim, konut, ev eşyası, sağlık, ulaştırma, eğlence, eğitim, lokanta, pastane, oteller ile diğer çeşitli mal ve hizmetlerin fiyatlarıyla ilgileniyor. İstanbul'da 437 işyeri ve 497 kiracıdan fiyat alınıyor. Her ayın 10'u ile 15'i ve 20'si ile 25'i arasında tüm fiyatların alınması gerekiyor. Ayın 28'ine kadar bütün bilgiler Ankara'ya geçiliyor. DİE de, tüm bölgelerden elde ettikleri bilgileri analiz ettikten sonra ayın üçünde enflasyon rakamlarını açıklıyor.
'YÄ°NE MÄ° SEN GELDÄ°N?'
İstanbul'daki anketör ekibinin en eski elemanlarından Selma İnce, 18 yıldır hep aynı yerlerden ve aynı ürünlerin fiyatlarını defterine kaydediyor. Sarıyer ve Beyoğlu bölgesinden sorumlu olan Selma İnce, 410 temel maddeyi ve 747 madde alt çeşidi takip eden anketörlerden biri. Her ay iki kez bu bölgelerden fiyat alıyor. Düzenli olarak aldığı bu fiyatları, DİE'nin Beşiktaş'taki bölge müdürlüğündeki bilgisayara kaydediyor. Hangi malın fiyatı yüksek çıkmış, hangileri inmiş, artı ve eksi uçlarını çıkarıyor. İnce, yaptıkları işin basit olarak görülmemesini istiyor. "En küçük bir hata yapmak istemiyoruz. Doğru enflasyon rakamlarında bizim emeğimiz büyük. Bazı esnaf, fiyat almaya gittiğimizde 'yine mi sen geldin?' veya 'o kadar üniversiteyi sadece fiyat almak için mi okudun?' diye soruyor. Çünkü onlar bu işin ciddiyetini farketmiyorlar"diyor.
İsmihan Atalayın 11 yıldır DİE'de çalışıyor. Sadece Kadıköy bölgesinden fiyat alıyor. Esnafın genellikle kendisine "enflasyoncu abla geldi" diye takıldığını söylüyor.
'KALÄ°TEYÄ° UCUZA ALIRIZ'
Atalayın Kadıköy'de her ay iki kez 60 yere uğramak zorunda. Sadece çarşı pazar da değil her altı ayda bir doktorlara zam yapılıyor, ay sonuna doğru ev kiralarıyla ilgili bilgi almak için 'alana' çıkıyor.
Atalayın, bu işin iyi taraflarının bulunduğundan bahsediyor. Örneğin kaliteyi ucuza almak gibi bir lüksleri var. "Gerçekten çok yoruluyoruz. Ama kendimiz ve çevremiz için faydalı bilgilere sahip oluyoruz. Günlük yaşamda neyi, nereden alacağımızı çok iyi biliyoruz" diye konuşuyor.
31 yaşındaki Yılmaz Keleş iletişim fakültesi mezunu. Devlet memurluğu sınavına girip, 1 aylık formasyon eğitiminin ardından 'alana' çıkmış. 3 yıldır anketörlük yapıyor. Keleş, "Biz sadece bir fotoğraf çekiyoruz. Ve o fotoğraf tüm Türkiye'ye yayınlanıyor" diyor. Keleş, çektikleri bu fotoğrafın gerçeği yansıttığını anlatıyor. "Yüzde 10 çıkan enflasyonu yüzde 2 diye açıklayabilir misiniz? Biz de elde ettiğimiz rakamlarla oynayamayız. Zaten hiçbirimiz de oturduğumuz yerden fiyat almıyoruz" diyen Keleş, yüksek enflasyondan kendilerinin de rahatsız olduğunu belirtiyor.
Enflasyon nasıl hesaplanıyor?
Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) ve Toptan Eşya Fiyatları Endeksi (TEFE) hesaplanırken 1994 yılı bazı alınıyor. TÜFE'nin hesaplanması için her ay 410 ana madde, 747 alt maddenin fiyatları 35 değişik yerleşim yerinden toplanıyor. Bu bilgiler toplam 6 bin 390 işyeri ve 2 bin 988 kiracı haneden derleniyor.
EKMEĞİN ETKİSİ YÜKSEK
Fiyat listeleri, Ankara'ya gönderiliyor. 39 uzmanın bulunduğu merkezde kontrol, analiz ve hesaplama çalışmaları yapılıyor. Bunun için en gelişmiş bilgisayar yazılımları kullanılıyor. Derlenen maddi fiyatları, o maddenin temel yıl fiyatına oranlanıyor ve madde ağırlıklarıyla değerlendirilerek TÜFE hesaplanıyor. Hanelerin harcamaları içinde ekmek, peynir, et, süt, yumurta, otomobil, benzin, kira, gibi mal ve hizmetlerin fiyatlarında meydana gelen değişimler ağırlıklar ölçüsünde indeksi etkiliyor. Türkiye indeksi içindeki ağırlığı en yüksek olan ürün ekmek. Sadece ekmeğin fiyatı yüzde 100 arttığında ve tüm diğer maddelerin fiyatı sabit kaldığında bile Türkiye indeksi yüzde 4.01 yükseliyor.
1994 yılından bu yana Türkiye'nin tüketim yapısı ve harcama alışkanlığında meydana gelen değişimler nedeniyle indekse temel olan Hanehalkı Gelir ve Tüketim Harcamaları Anketi ve İndeksin yenilenmesi için başlatılan çalışmalar devam ediyor.
Özkan GÜVEN
Haberleri gazete sayfası görüntüsünde okumak için
SABAH e-Medya"ya
tıklayın
|
|
|
|
