SABAH - Türkiye'nin en iyi gazetesi

Şu an 4 Ocak 2002 - Cuma tarihli sabah.com.tr'yi okumaktasınız.
Bugüne ait sabah.com.tr içeriği için tıklayın »

kapat

04.01.2002

260 bin liraya indirin

SABAH öneriyor: BOTAŞ ve belediyeler kârlarının yarısından vazgeçsin... Maliye de KDV oranını yüzde 18'den 8'e indirsin. O zaman doğalgaz tüketiciye yüzde 40 daha ucuza gelebilecek
SABAH, 1990'lı yılların başlarında "hem çevre dostu, hem de en ucuz yakıt" sloganıyla halka tanıtılan doğalgazın, 2000'li yılların başında nasıl bir halkı soyma aracı haline geldiğini ortaya çıkarttı. SABAH'ın yaptığı hesaba göre, şirketlerin verimsiz ve kötü yönetimi ile yüksek kâr marjları nedeniyle doğalgazın metreküpü tüketicilere 399 bin küsur liradan satılıyor. Oysa doğalgazda olması gereken fiyat, bir başka deyişle adil fiyat 260 bin TL.

SİSTEM NASIL İŞLİYOR?
Doğalgaz ithalatını bir devlet kuruluşu olan BOTAŞ yapıyor. Şirket, geçen yıl 14.4 milyar metreküp doğalgaz ithalatı yaptı. Bunun 9.7 milyar metreküpü Rusya'dan boru hatları yoluyla alındı. Cezayir'den 3.6 milyar metreküp, Nijerya'dan da 1.2 milyar metreküp gaz sıvılaştırılmış olarak (LNG) ithal edildi. BOTAŞ'ın ikinci ana faaliyet konusu ise ithal ettiği gazı, çeşitli elektrik santralleriyle, doğalgaz kullanımı olan kentlere sahibi olduğu boru hatları yoluyla satmak. BOTAŞ, 2001 yılı kasım ayı sonu itibariyle 13.6 milyar metreküp gaz satışı yaptı. Geçmiş yıllara bakıldığında BOTAŞ'ın yıl içinde ithal ettiği gazın yüzde 95'ini sattığı görülüyor. Bu hesaba göre BOTAŞ'ın geçen yılın tümünde yaptığı satış hacmi 13.7 milyar metreküpü buluyor.

BOTAŞ'IN ALIM FİYATI SIR
Yaptığız incelemede ilk çarpıcı sonuca, BOTAŞ'ın 2000 yılı bilançosunda rastlıyoruz. BOTAŞ sattığı 14 milyar 148 milyon metreküp gaz için 1 katrilyon 364 trilyon 896 milyar lira ödeme yapmış. Buna göre her bir metreküp için 96 bin 472 Türk Lirası ödemiş. BOTAŞ'ın 2000 yılı bilançosunun dipnotlarına göre, yapılan hesaplamalarda Dolar/TL paritesi 671 bin 765 lira olarak alınmış. Bu durumda BOTAŞ, her bir metreküp doğalgaz için alım yaptığı ülkelere ortalama 14.3 cent ödeme yapmış.

1999 yılındaki bilançoda ise çok daha düşük bir maliyet rakamı var. BOTAŞ, 1999'da 12 milyar 40 milyon metreküp gaz satmış. Sattığı gaza ödediği para 490 trilyon 404 milyar TL. Metreküp başına maliyet 40 bin 731 lira. 1999 yılı için geçerli olan 540 bin 98 liralık kura göre döviz bazında metreküp maliyeti 7.5 cent.

Bilançolara göre, BOTAŞ 1999 yılında metreküpünü 7.5 cent'e malettiği doğalgazı ertesi yıl 14.3 cent'e malediyor. Arada neredeyse yüzde 100'lük bir fark var.

İşin ilginç yanı BOTAŞ, ülkelerle yaptığı ikili anlaşmalardaki gizlilik ilkesi nedeniyle ithalat fiyatını açıklamıyor. Ancak, kamuoyuna sızan bilgilere göre en pahalı anlaşma Mavi Akım projesi kapsamında alınacak olan gaz. Bu gazın Samsun'a teslim fiyatı da metreküp başına 10 cent. Böylece BOTAŞ'ın en yüksek gaz alım maliyeti bugünkü 1 milyon 430 bin liralık kura göre 143 bin liraya geliyor.

İşte BOTAŞ 143 bin liraya malettiği gazı belediyelere tam 243 bin liraya satıyor. BOTAŞ'ın kâr marjı yüzde 76.7'yi buluyor.

BELEDİYELERİN FAHİŞ KåRI
İstanbul, Ankara ve İzmit gibi büyük illerde belediyeler kendi kurdukları şirketler aracılığıyla BOTAŞ'tan aldıkları gazı tüketicilere satıyorlar. BOTAŞ, gazı kent sınırına kadar getiriyor. Belediyelerin kurduğu şirketler, örneğin İstanbul'da İGDAŞ kent içine boru hattı döşeyerek evlerin önüne kadar gazı getiriyor. İGDAŞ İstanbul'da şu anda 1 milyon 600 bin aboneye doğalgaz satıyor.

İGDAŞ, gaz satışı dışında yaptığı yatırımın bedelini tüketiciden ayrıca tahsil ediyor. Örneğin, İGDAŞ evine veya dairesine doğalgaz bağlatmak isteyen aboneden 250 milyon lira alıyor. Ayrıca, her aboneden sabit ücret tahsil ediyor. Sabit ücret yoluyla da yılda 7.2 trilyon lira topluyor.

Yaptığı yatırımların bedelini abonelerden tahsil eden İGDAŞ, BOTAŞ'tan 243 bin liraya satın aldığı gazı aboneye tam 338 bin 500 liraya satıyor. Böylece İGDAŞ'ın kâr marjı yüzde 40'ı buluyor.

BU KåR HİÇBİR SEKTÖRDE YOK
Ne dünyada, ne de Türkiye'de hiçbir sektörde böyle bir kâr marjı yok. İGDAŞ'ın 2000 yılı bilançosuna bir göz atıldığında net satış hasılatının 250 trilyon lira olduğu görülüyor. Satışların maliyeti ise 170 trilyon lira. İGDAŞ'ın brüt satış kârı 70 trilyon lirayı buluyor. 170 trilyona malettiği gazı 250 trilyona satan İGDAŞ'ın 2000 yılı zararı ise 22.6 trilyon lira. Nasıl oluyor da, yüzde 40'lar seviyesinde kâr marjı bulunan bir şirket, net satışlarının yüzde 10'u seviyesinde zarar ediyor?

İşte asıl sorun da burada. Çünkü İGDAŞ, verimli çalışan bir şirket değil. Şirketin faaliyet giderleri toplamı 77 trilyon, yani 2000 yılı sonu kurlarına göre 142 milyon dolar. Bu kalemin içinde yer alan pazarlama ve satış giderleri toplamı 31.8 trilyon. Yani yaklaşık 59 milyon dolar. Bilançodaki gariplikler bununla da bitmiyor. "Olağan kâr veya zarar" kaleminde 25 trilyon liralık, yaklaşık 46.3 milyon dolarlık bir zarar yazılı. Bilançodaki "Genel Yönetim Giderleri" ana kaleminin altında yer alan, "Personel Giderleri", "Dışarıdan Alınan Hizmet Bedeli" gibi alt kalemlerin karşısı ise boş bırakılmış. Yani İGDAŞ, halka açıkladığı bilançosunda "Benim giderim bu" demiş, ama detaya ilişkin hiçbir bilgi vermemiş.

Borsada bile, en kârlı şirketlerin kâr marjları yüzde 25'i bile bulmazken, İGDAŞ kendi verimsizliğini, siyaset uğruna dağıttığı paraları doğalgazın üzerine eklediği yüzde 40'lık kâr marjıyla kapatıp, BOTAŞ'tan 243 bin liraya aldığı gazı vatandaşa KDV hariç 338 bin 500 liraya satıyor.

DEVREYE MALİYE GİRİYOR
Tüketicinin çilesi belediyenin kazığıyla da sınırlı kalmıyor. Doğalgaz faturası belediyeden vatandaşa doğru gelirken, 338 bin 500 liralık fiyatın üzerine tam yüzde 18 oranında KDV ekleniyor. Böylece nihai fiyat 399 bin 430 liraya çıkıyor.

İlk başta yüzde 1 olan, daha sonra yüzde 8'e yükseltilen KDV, bu kez verimsiz çalışan Ankara'nın, yani devletin açıklarının kapatılması için yüzde 18'e yükseltilince tüketici her bir metreküp doğalgaz için 399 bin 430 lira ödemek zorunda kalıyor.

İLK ADIM BOTAŞ'TAN GELSİN
Böylece BOTAŞ ithalat fiyatını açıklamasa da, çeşitli yöntemlerle yapılan hesaplamalara göre, Türkiye'ye 10.4 cent'e giren doğalgaz vatandaşa tam 28 cent'e satılıyor.

Aşırı kâr hırsı, verimsiz belediyelerin açık kapatma telaşı ve yüksek vergiler nedeniyle vatandaş gaza ithal fiyatının tam yüzde 200 fazlasını ödemek zorunda kalıyor.

SABAH'ın hesaplamasına göre, BOTAŞ ve belediyeler kâr marjını düşürüp, Maliye de vergiyi eski oranına çekerse vatandaşın gazı 400 bin lira yerine 260 bin liraya alması mümkün.

Gelin hesabı beraber yapalım. Gaz Türkiye'ye 10 cent'e, yani bugünkü kurlarla 143 bin liraya maloluyor. BOTAŞ bunu 243 bin liraya belediyelere satıyor.

BOTAŞ kârının yarısından, yani 100 bin liralık kârın 50 bin lirasında feragat ederse, gazı belediyelere 193 bin liraya satabilir.

ADİL FİYAT 260 BİN LİRA
Belediye 243 bin liraya aldığı gazı tüketiciye 238 bin 500 liraya satıyor. Yani metreküp başına 95 bin 500 lira kâr ediyor. Belediyeler bu kârın yaklaşık yarısından, yani 48 bin 500 lirasından vazgeçip, BOTAŞ'tan 193 bin liraya satın alacağı gazı vatandaşa 47 bin lira kâr edip satsa KDV hariç fiyat 240 bin liraya geriliyor.

Sonra sıra Maliye'nin fedakârlığına geliyor. Doğalgazın KDV'sini yüzde 8'den yüzde 18'e çıkartan Maliye yeniden eski orana dönüp yüzde 8 KDV eklese, gazdaki vergi yükü metreküp başına 19 bin 200 liraya iniyor. Böylece KDV öncesi 240 bin lira olan fiyat KDV dahil 259 bin 200 lira olarak ortaya çıkıyor.

Sonuçta, doğalgaza el atan her kuruluş kârının yarısından feragat ederse, şu anda metreküpü 400 bin liraya satılan doğalgazın vatandaşa 260 bin liraya satılabileceği gerçeği ortaya çıkıyor.

SABAH; BOTAŞ, belediyeler ve Maliye'ye geçen yılın sonlarında başlayan ve kısa bir sürede piyasaları ateşleyen "Bu Ülke İçin Seve Seve" kampanyasını hatırlatarak tüm kesimleri bir an önce bu fedakârlığı yapmaya çağırıyor.

ZAMLAR GERİ ALINANA KADAR TEPKİ GÖSTERİN
Maliye Bakanlığı / SÜMER ORAL

Tel: (0312) 311 35 20

Faks: (0312) 311 45 10

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı / ZEKİ ÇAKAN

İnönü Bulvarı No: 27 Bahçelievler/Ankara

Tel: (0312) 212 69 15

Faks: (0312) 286 47 69

BOTAŞ Genel Müdürlüğü

GÖKHAN BİLDACI- Genel Müdür

Bilkent Plaza A-2 Blok,

Bilkent 06530 Ankara

Tel: (0312) 297 20 00