Ömer Hayyam takvimi
Son günlerde televizyon ekranları, yılbaşı ve takvim konusunda saçma sapan tartışmalarla doldu.
Bu programlara katılan aklı başında insanlar, kafaları pek de iyi çalışmayan bağnazlara dert anlatabilmek ve asgari bir mantık çizgisine çekebilmek için ter döktüler.
Hallerine üzüldüm doğrusu.
Çünkü önemli olan, "Yılbaşı Hıristiyan adetidir. Bunu kutlamak gavurluktur!" diyenlerin bu görüşü değil, bilgi ve düşünce düzeyleriydi.
Ortak platform ve ortak referans noktaları olmayınca tartışmalar kayıkçı kavgasına dönüyor.
***
Yılbaşını geçirmek üzere Ankara'ya, babam Mustafa Sabri beyi ziyarete geldiğimde söz dönüp dolaşıp bu tartışmalara geldi.
Elime 1938 tarihli bir yayın tutuşturdu: "Bak bakalım belki ilgini çeker" dedi.
Yazı gerçekten de ilginçti.
Ömer Hayyam'ın evren sistemini ve hazırladığı Takvimi Celali'yi anlatıyordu.
Yazının kaynağı ise İngiliz gazeteleriydi.
***
Bütün dünyanın müthiş rubaileriyle tanıdığı Ömer Hayyam, yalnız büyük bir şair değil, aynı zamanda matematikçi ve gökbilimciydi.
İran'da hüküm süren Büyük Selçuklu Hükümdarlığı zamanında, Sultan Melikşah adına bir takvim hazırlamıştı.
En büyük Selçuklu sultanı olan Melikşah, yalnız devlet adamlığıyla değil, bilimsel araştırmalara kol kanat germesiyle de tanınıyor.
Melikşah'ın bir adı da Celalettin olduğu için Ömer Hayyam'ın hazırladığı takvime Takvimi Celali ya da Takvimi Melikşahi deniliyor.
Ortaya çıkış tarihi 1086.
Bu tarihe dikkat etmemiz ve Copernic'in 1473-1548 yılları arasında yaşadığını düşünmemiz gerekiyor.
Durumu iyi anlamak için Galile'nin de doğum ve ölüm tarihlerini verelim: 1564-1642.
***
Ömer Hayyam takvimi, bugünkü bilgilerimize tıpatıp uyan bir zaman ve evren kavrayışını ortaya koymakta.
Çünkü takvimin temel anlayışı; dünyanın hem kendi çevresinde, hem de güneş çevresinde döndüğü ilkesine dayanıyor.
Yani Copernic ve Galile'den yüzlerce yıl önce Ömer Hayyam bu teoriyi ortaya koyduğu için Selçuklu sarayında kabul görüyor, sultanın adını taşıyan takvim hazırlıyor ve sarayda refah içinde saygı görerek yaşıyordu.
Oysa aynı şeyi Copernic ve Galile için söylemek mümkün değil.
Bu bilim adamları, Hayyam'dan 300 ve 400 yıl sonra bile düşüncelerini açıklamaya korkmuşlar ve bildiğiniz gibi Galile, Papa Üçüncü Paul'ün emriyle engizisyon mahkemesinde ölümle yargılanarak, dünyanın döndüğünü inkâr etmek zorunda bırakılmıştı.
Demek ki 11. yüzyılın Selçuklu yönetimi, ortaçağ Avrupası'ndan çok daha ileri ve yeniliklere açık, bağnazlığa kapalı bir ortamdı.
1123 yılında ölen büyük Hayyam'ı, 2002 yılının ilk gününde saygıyla anarken, ekranlardaki bilgisiz zevata da bir tavsiyemiz var:
Hiç olmazsa kendi tarihinizi okuyun!
|
