Afganistan'ın durumuna baktıkça, aklıma Bektaşi'nin fıkrası geliyor.

Göğüs bağır açık, üstü başı dökülen Bektaşi babası, ucuz bir meyhanede pencerenin dibine oturmuş, kafa çekiyormuş.

Derken pencerenin önünden; tek omuzuna attığı cepkeni sırmalı, yeleğinin ön cebindeki saati altın köstekli; ayağında ökçeleri ezik yeni yemenileri ve başında yan devirdiği pahalı fesiyle bir kabadayı geçmiş.

Bektaşi şaşkınlıkla bakmış afili kabadayıya:

- Yahu bu da kim, demiş.

Meyhaneci, o dönemin Mafia'cı büyüklerinden birinin adını söylemiş:

- O, demiş, Fehim Paşa'nın kulu...

Bektaşi, ellerini açıp başını yukarı doğru kaldırmış:

- Allahım utan utan, demiş; bir Fehim Paşa'nın kuluna bak, bir de senin kuluna...

TV kanallarında, başlarına göklerin yıkıldığı pesperişan zavallı Afganlılar'ı izlerken, bir mırıltı dolaşıyor yüreğimde:

- Tanrım acı; senin kulun bunlar da..

Ne yapmalı ki, insanların mistik inançları; sefaletle felâketlere karşı bir sigorta oluşturmuyor.

Rahmetli Turgut Özal'la yeni tanıştığım günlerde, belki biraz da bana yeni bir pencere açmak düşüncesiyle, daha çok mutasavvıfların meraklı olduğu mistik bir fıkra anlatmıştı.

Müridi, Hoca'sına sormuş:

- Şeriat nedir, tarikat nedir, hakikat nedir?

Hoca'sı da ona demiş ki:

- Bak karşıdaki şadırvanda üç kişi yan yana oturmuş abdest alıyor. Git onların ensesine birer tokat patlat..

- Aman hocam, nasıl olur?

- Ne diyorsam onu yap. Git birer tokat patlat enselerine...

Hoca'nın müridi gitmiş en baştakinin ensesine bir tokat patlatmış. Ensesine tokadı yiyen de, dönüp bir tane ona patlatmış.

Mürit, ikincisine de patlatmış tokadı. İkincisi dönüp bakmış sadece...

Üçüncüsü ise tokadı yedikten sonra dönüp bakmamış bile...

Çömez, dönüp gelmiş hocasının yanına. Hoca:

- Tokadı yiyenlerden birincisi, "Şeriat"tı; sen vurunca, döndü o da sana vurdu, demiş. İkincisi "Tarikat"tı; tokadı yiyince, Tanrı'dan gelen bu tokada kimin aracı olduğunu görmek istedi sadece... Üçüncüsü ise "Hakikat"tı; tokadı yedi ve dönüp bakmadı bile..

Ben de rahmetli Özal'a, daha kısa bir tanımlamasını yapmıştım o üç kavramın:

- Şeriat, "şu senindir, bu benim"; Tarikat, "hem senindir, hem benim"; Hakikat, "ne senindir, ne benim" demiştim..

Ve kendisine Yahya Kemal'in "Rindlerin Hayatı" şiirinden ikinci kıt'ayı okumuştum:

Dindar adam tevekkülü herkese

İsa'yı çarmıhında uzaktan hatırlatır.

Bir arslan esniyor gibi engin vekar ise

Rind'in belaya karşı kayıtsızlığındadır.

Ama sanırım Turgut Bey, Yahya Kemal ile pek ilgilenmemişti.

Eski Yunan ve Roma'da da "stoik"lik; yani "acıya kayıtsız kaldığın ölçüde, gerek kendin, gerek çevren, gerek evrenle daha uyumlu olma" inancı yaygındı.

"Acıya dayandığın ölçüde mutlu olursun" inancı, Yahudi'liği de çok etkilemişti, Hıristiyan'lığı da..

Çünkü "mistik inanç" engelleyemiyordu "acı" çekmeyi..

Yunan düşünürü Epicure ise tam tersine, "uyum ve mutluluğun, zevkli bir yaşam"la mümkün olduğunu iddia etmişti.

Ve Karl Marx da, doktorasını Epicure üstüne yapmıştı.

Afganlılar bütün bu konuların dışında ve korkunç bir perişanlık içinde.. Her ne kadar yüz yıl sonra, aralarında Paris'te yaşayanlarla bir fark kalmayacaksa da...

Unutmayın ki Dünya, hâlâ daha sadece ikiye ayrılıyor; okkanın altına gidenler ve gitmeyenler...

Neyse ki, okkanın altına gitmemenin yolları artık saydamlıktan geçmeye başlamada...