Arjantin sizlere ömür

Arjantin Hükümeti, kamu maaşlarını ödeyebilmek için bankalardaki 3.2 milyar dolarlık özel emeklilik fonlarına el koydu. Ekonomistlere göre Arjantin Peso'su dolar karşısında havlu atacak
Biz, tarihin en ağır krizini yaşadığımız 2001 yılını toparlanma umuduyla sona erdirirken, Arjantin hızla uçurumun dibine doğru çekiliyor. "Yerime gelene Türkiye ve Arjantin'i miras bırakıyorum" diyen IMF eski Başkan Yardımcısı Stanley Fischer'ın iki 'yaramaz' öğrencisinden biri, tam anlamıyla sınıfta çaktı. Son haftalarda vadesi gelen borçlarını ödeyebilmek için her türlü çareye başvuran ancak bir türlü başarı sağlayamayan Arjantin, dün aldığı kararla tüm dünyayı şaşkına çevirdi.

Hükümet saatler süren bir toplantının ardından, vadesi gelen borçları karşılamak için bankalardaki özel emeklilik fonlarına el koyma kararı aldı.

Ekonomi Bakanı Domingo Cavallo, 3.2 milyar dolara ulaşan bu kaynağın devlet bankası Banco de la Nacion tarafından devralınarak Hazine'nin hesabına aktarılacağını ve kamu çalışanlar ile emekli maaşlarının ödeneceğini söyledi.

Arjantin Hükümeti'nin Aralık ayında 900 milyon doları borç faizi olmak üzere, toplam 2 milyar dolarlık ödeme yapması gerekiyor.

Açıklamaya göre, IMF'nin ülkeye vereceği 1.3 milyar dolarlık kredi dilimini askıya alması, bu kararın alınmasında etkili oldu. Bu yetmezmiş gibi, dün de Dünya Bankası ve ABD Yatırım Bankası, 1.1 milyar dolarlık kredi dilimini erteledi.

Üç yılı aşkın süredir ağır ekonomik durgunluk içinde yaşayan Arjantin halkını çileden çıkaran son karar, geçen hafta sonu Devlet Başkanı Fernando de la Rua tarafından açıklanmıştı. Hükümet, mali sistemdeki çöküşü ve nakit krizini önleyebilmek için tasarruf sahiplerinin bankalardan çekebilecekleri para tutarını haftalık 250 peso (250 dolar) ile sınırlandırdı.

Emeklilik fonlarına en konulması bardağı taşırarak, halkı sokağa döken son damla oldu.

'DEVALÜASYON YAP'
Arjantin'in 132 milyar dolarlık kamu borcu bulunuyor. Nisan ayına kadar 8 milyar doları denkleştirmek zorunda olan ülkenin, birkaç hafta içinde "havlu atacağına" kesin gözüyle bakılıyor.

Ülkenin gerçekten ciddi bir durumla karşı karşıya bulunduğunu itiraf eden Ekonomi Bakanı Cavallo, yıl içinde 20 milyar dolarlık mali yardım aldığı IMF ile yeni görüşmelerde bulunmak için dün Washington'a uçtu.

Washington kaynaklarına göre IMF, Arjantin'e devalüasyon yapması konusunda baskı uyguluyor. On yıldır uygulanan "ABD Doları ile Arjantin Peso'sunun bire bir eşitliği ve bu iki para biriminin yan yana kullanılmasına" dayanan parasal sistem değiştirilmeden, IMF'nin tutumunu yumuşatmayacağı belirtiliyor.

Devalüasyonla birlikte önerilen başka bir çözüm de, Arjantin'in ulusal para olarak ABD Doları'nı kabul etmesi.

Arjantin Hükümeti'nin piyasaların güvenini kazanması ve yaklaşan çöküşten kurtulması için, bu iki çözümden birini seçmesi gerektiği sık sık dile getiriliyor.

Ancak enflasyonla ilgili acılı bir tarihe sahip olan Arjantin Hükümeti on yıldır denetim altına alınmış 'canavarı' yeniden azdıracağı gerekçesiyle bu iki önleme de soğuk bakıyor.

Ama hükümet dirense de, yönetim ve ulusal paralarına karşı güvenini tamamen kaybeden Arjantinliler, sokakta devalüasyonu yaptı bile! Resmi kur olarak peso ile aynı değere sahip olan dolar, artık döviz büfelerinde 1.12 pesoya kadar yükselen fiyattan satılıyor. Bu da yüzde 12'lik bir devalüasyona denk geliyor.

Uluslararası yatırım bankalarının raporlarında ise pesonun geleceği şimdiden çizilmiş durumda. Her ne kadar Cavallo tekrar tekrar "Mümkün değil" diye devalüasyonun çılgınlık olacağını söylese de, ekonomistlere göre bu son kaçınılmaz. Ekonomistler tarafından öne sürülen senaryo şöyle:

Diğer gelişmekte olan ülkeler ardı ardına paralarını devalüe ederken, Arjantin Peso'su 10 yıldır dolarla birlikte hareket ediyor. Bu 10 yıllık birikimin boşaltılması gerekli. Eğer diğer ülkelerle karşılaştırma yapılacaksa, peso Meksika, Brezilya, Türkiye ve Rusya'nın para birimlerinden daha fazla değer kaybetmeli. Arjantin, borçlarını ödeyemez duruma düştükten sonra devalüasyon yapmak zorunda kalan Rusya örneğine daha fazla benziyor. Eğer model Rusya olacaksa, dolar 2.8 peso civarına yükselecek. Eğer Brezilya örnekse, dolar 1.8 pesoya çıkacak. Meksika modelse dolar 2.3 peso, Türkiye modelse 1.5 peso olacak. Bu modellere göre ulusal paranın değer kaybı yüzde 50 ile yüzde 300 arasında olacak!

Cavallo da beceremedi
* 260 milyar dolarla Latin Amerika'nın üçüncü büyük ekonomisi olan Arjantin, hiperenflasyonu 1991'de uygulamaya koyduğu bir programla yendi. Para birimi pesoyu bire bir dolara endeksleyen ülke, yabancı sermayenin etkisiyle hızla büyüdü. Şu andaki Ekonomi Bakanı Cavallo, o dönem ekonomiyi canlandırıp, halkın mutlu olmasını sağlayan programın mimarlarındandı. Siyasi hırsı yüksek olan İtalyan asıllı Cavallo, 1997 yılında dönemin Devlet Başkanı Carlos Menem'le yıldızı barışmadı ve görevinden ayrıldı.

* Yurtdışından aldığı borçları, popülist politikalarla çarçur eden Arjantin'in ekonomisi, 1998'de doların değer kazanmasıyla alarm vermeye başladı. Cavallo 1999 sonunda yeniden sahneye çıktı. Ancak halkı onu unutmuş gibiydi. Belediye seçimlerine girdi ve hezimete uğradı.

* 2001 yılının Mart ayında ekonomi uçurumun kenarına doğru ilerlerken Devlet Başkanı Fernando de la Rua, Cavallo'yu yanına çağırdı. O halkının gözünde yeniden kurtarıcı oldu. Esnaflar dükkanlara, ev kadınları buzdolaplarına onun fotoğraflarını yapıştırdı...

* Cavallo, ekonomiyi durgunluktan kurtarmak için IMF ile masaya oturdu, vergileri indirdi, ihracat için teşvik verdi. Kısa vadeye yığılan borç yükünü hafifletmek için takas yaptı. Yerel yönetimlerden de harcamalarını derhal kısmalarını istedi...İşte bu noktada baltayı taşa vurdu. Eyaletlerin ve muhalefet partilerinin baskısı ile karşı karşıya kaldı.

* Temmuz ayında borç yükü nedeniyle Arjantin'in kredi notu düşürüldü. Cavallo kamu harcamalarını kısan yasal düzenlemeyi büyük çabalar sonucu Meclis'ten geçirerek, IMF'den ilave 8 milyar dolarlık yardım almak konusunda anlaşmaya vardı.

* Ekim ayında Menem'in de aralarında bulunduğu muhalif Peronistler, Senato seçimlerinde başarı kazanarak siyasi arenada sarsıntı yarattı.

* 132 milyar dolarlık borç yükünü bir miktar daha hafifletmek isteyen Cavallo, tarihin en büyük takasını yapmak üzere kollarını sıvadı. Rating kuruluşları yatırımcıların bu takasta zarar edeceklerini belirterek, Arjantin'in notunu bir kez daha kırdı.

* Arjantin'in borç alabilmesi zora girdi, mevduat çekilişleri hızlandı. Cavallo, bankalardan para çekilişlerini sınırladı. Bunu IMF'nin 1.3 milyar dolarlık kredi dilimini askıya alması ve hükümetin bankaların özel emeklilik fonlarına el koyma kararı izledi. Sonunda 'kurtarıcı' Cavallo'nun ismi pankartlarda 'hırsız' olarak değiştirildi.

dHırsızlar! Paramızı geri verin
Mart ayında halk tarafından büyük coşku ile karşılanıp, 'kurtarıcı' ilan edilen Ekonomi Bakanı Domingo Cavallo, popülaritesini tamamen yitirdi. Sokağa taşan halk, Devlet Bakanı Fernando de la Rua ve Cavallo'nun maketleriyle gösteri yaptı. Birkaç ay önceki kahramanlarına "hırsız" diyen halk, "Paramızı geri verin" diye pankart açtı. Merkez Bankası'nı yumurta yağmuruna tuttu. 37 milyonluk nüfusa sahip Arjantin'in ekonomisi 41 aydır küçülüyor. Her altı kişiden biri işsiz. Her gün 2 bin kişinin orta gelir gurubundan, alt gelir grubuna geçtiği tahmini yapılıyor.

250 dolar çekmek için kuyruğa girdiler

Arjantin'de yılbaşında 85.9 milyar dolar seviyesindeki banka mevduatları 4 Aralık itibariyle 69.5 milyar dolara kadar geriledi. Son haftalarda hızlanan para çekilişini durdurmak isteyen hükümet, geçen hafta sonu bankalardan alınabilecek para miktarını haftalık 250 peso (250 dolar) ile sınırladı. Bu karar üzeri paniğe kapılan halk, bankalarda kuyruklar oluşturdu.

Borsa % 30 fırladı
Bu karmaşa sırasında, Arjantin Borsası bir haftada yüzde 30 oranında değer kazandı. Mevduatlarını çekip, sağlam şirketlerin hisse senetlerine yönelen halk, sadece Perşembe günü borsayı yüzde 10 havalandırdı. Borsa dün yüzde 5 yükselişle açıldı.