(Bakan'ın açıklaması, Sayıştay'ın yorumu)

27 Ekim tarihli "Maliye Bakanı'na soru: 8 Katrilyon ne oldu?" başlıklı yazımın hemen ertesinde, "parlamentonun en uygar kişilerinden biri" olduğunu bildiğim Sümer Oral arama inceliğini gösterdi ve bir yanıt yollayacağını belirtti. Oral, söz verdiği beş buçuk sayfalık yanıtı birkaç gün önce gönderdi.

Ben de, Maliye Bakanlığı'nın yanıtını, 8 katrilyonunun bütçe dışı kaldığını raporunda belirten Sayıştay'a ilettim. Görüşlerini sordum. Sayıştay Başkan Vekili Necip Pekçevik de, Maliye Bakanı gibi hassasiyet gösterip beni kırmadı. Bakan'ın açıklamasına yönelik altı sayfalık bir yorumu da Sayıştay'dan aldım.

Gittikçe daralan bir köşede, bunların hepsini hak ettikleri bir biçimde sizlere yansıtma imkânım yok. Temel çizgileriyle özetlemeye çalışacağım. Maliye Bakanı Sayın Oral ve Sayıştay Başkan Vekili Sayın Necip Pekçevik'e çok teşekkür ediyorum.

* Bakan, açıklamasının hemen girişinde, bütçe dışı işlemlerin kanunlarda yer alan hükümler gereğince yerine getirildiğini vurguluyor. Sayıştay ise, mevzuata aykırı bazı uygulamalar olduğunda ısrar ediyor. Örneğin, 2000'de genel ve katma bütçeli kuruluşlarca gerçekleştirilen ve dış borçlanmayla finanse edilen 1,2 katrilyon liralık giderin kayıt dışı kalmasını mevzuata aykırı bulmakta.

* Maliye Bakanlığı, yürütülen mali faaliyetlerin sonuçlarının, Sayıştay'ın "Kesin Hesap Kanunları" yanı sıra "Genel Uygunluk Bildirimi ve Eki Raporlarında" görebileceğini hatırlatıyor.

Sayıştay yorum yazısında, bu görüşü şöyle yanıtlıyor:

"Söz konusu işlemlerin bir kısmı ile ilgili olarak devlet muhasebesinde çeşitli kayıtlar ihdas edilmekte, bir kısmı ise tamamen kayıt dışı kalmaktadır. Ancak, önemli olan, ihdas edilen kayıtlarda bu işlemlerin gider niteliğinin görünmemesidir."

Sayıştay, Anayasa'ya göre giderlerin devlet bütçesi ile yapılması gerektiğini de hatırlatıyor.

* Oral, Sayıştay'ın "kayıt dışı" dediği giderleri üç başlıkta topluyor: 1) Borçlanmayla karşılanan mahsup giderler 2) Konsolide Bütçeli Kuruluşlar dışındaki kurumlardan alacaklar 3) Kayıt Dışı Borç Kullanımı

Sayıştay ise, borç işlemlerinin kayıt dışının sadece bir kısmını oluşturduğunu, "vergi indirimleri" gibi tespit edilemeyen daha birçok işlem olduğunu hatırlatmakta.

Sayıştay yıllardır özellikle dış borçlarla ilgili giderlerin tekrar tekrar kayıt dışı bırakılmasının yasal olmadığını vurgulamasına rağmen, uygulamanın değişmediğinden de yakınıyor.

Konsolide bütçeli Kuruluşlar dışındaki kurumlardan alacaklar konusunda ise, Sayıştay, Maliye'nin bütçe dışı kurumlara aktarılan meblağların ya tamamen bütçelendirilmesini ya da genel bir limit içine alınmasını öneriyor.

Dış borç takibinde de "Dış Borç Kullanımlarını İzleme Komitesi"; kuruluşunu önemli bir adım olarak nitelenmekte ama bütçeleştirmede mesafe katedilmediği, 1999 ve 2000 hazinece kaydedilen dış borç kullanımının hâlâ bütçeleştirmeyi beklediği belirtilmekte.

Sayıştay, doğrudan kullanılan dış borçların takibinde ve bütçeleştirilmesinde zorluklar olduğunu kabul etmekte, ama bunla ilgili Maliye'ye önerilen önlemlerin tasvip görmediğini de eklemekte.

* Bakan, 2003'te tüm kuruluşlara yayınlaştırılacak olan "Yeni Bütçe Sınıflandırması Uygulaması" ve "Borç Yönetim Kanunu" ile kamu mali yönetiminin yeniden yapılandırılacağı müjdesini veriyor, Sayıştay raporlarındaki tüm tereddütlerin de bu değişiklikler ile ortadan kalkacağının altını çiziyor.

Sayıştay ise "bütçe tasnifinin değiştirilmesi" konusuyla kayıt dışı arasında ilişki bulunmadığı iddiasında. Dış borç kullanımının mevcut bütçe yapısı çerçevesinde gider kaydedilebileceğini iddia etmekte. "Borç Yönetim Kanunu" konusunda ise Sayıştay henüz görüşünün alınmadığını hatırlatıyor.

* Biz, Maliye Bakanlığı ile Sayıştay arasında "kayıt dışı" harcamaların dökümünü araştırırken, Fransa, daha önce beş yüz franklık banknotlarla yapılan "örtülü ödenek"lerin bundan böyle, çekle ya da banka havalesiyle yapılmasını yasalaştırdı.

Dünya, IMF'in de üzerinde döne döne durduğu saydamlığa doğru hızla ilerliyor. Çünkü parlamenter demokrasinin temelinde, halkın vergilerinin nereye harcandığının kuruşuna kadar denetlenmesi ilkesi var.

Biz bunların çok uzağındayız. Çok kısaca özetlemeye çalıştığım tartışma da bunu gösteriyor.

8 katrilyona gelince... Maliye ile Sayıştay mutabık kalıncaya kadar, o meblağın nereye harcandığını aramaya devam edeceğiz.