Türk medeni hayatında milat sayılan yeni düzenlemeler ile evlilik sistemi tümüyle yeniden düzenlendi; evlilik sırasında edinilen malların boşanma halinde eşler arasında eşit biçimde paylaşılması ise hükme bağlandı.
Ancak Medeni Kanun'daki evlilikte edinilen malların paylaşımına ilişkin düzenlemenin nasıl işleyeceği; boşanma halinde kadına da hak verilmesini öngören maddenin 2003'ten sonra geçerli olması; yeni Medeni Kanun'un, 'Edinilmiş Mallara Katılma', 'Mal Ayrılığı', 'Paylaşmalı Mal Ayrılığı' ve 'Mal Ortaklığı' gibi farklı mal rejimlerini içermesi kafaları iyice karıştırdı.
Kadın Araştırmaları Uzmanı Avukat Nazan Moroğlu ise, kafalarda birbirinden farklı soruların oluşmasına neden olan yeni mal rejimi kanununun işleyişi hakkında sorularımızı cevapladı.
İşte somut bir örnek... Hüseyin Bey tekstilci. Emel Hanım ise bankacı. Emel Hanım ve Hüseyin Bey 1983 yılında nikah masasına oturdular.
Emel Hanım ve Hüseyin Bey'in mal varlıkları ise aşağıdaki gibi. Ama bu evlilik boşanma ile biterse hukuki olarak mallar hangi rejimle, nasıl paylaşılacak? İşte can alıcı sorular ve Avukat Nazan Moroğlu'nun cevapları...
1- Hüseyin Bey'le Emel Hanım 2002 yılında boşanma davası açıp; aynı yıl boşanırlarsa aralarında nasıl bir mal paylaşımı olur? Hangi mal rejimi uygulanır?
* HÜseyİn Bey'le Emel Hanım sözleşmeyle başka bir mal rejimi seçmemişlerse (Mal Birliği veya Mal Ortaklığı), 2002 yılında açılıp sonuçlanan boşanma davasında, 1926 tarihli Medeni Kanun uygulanacağından aralarında yasal mal rejimi olan 'Mal Ayrılığı' geçerlidir. Buna göre her biri kendi üzerine kayıtlı olan malı alır. Sadece 1995'te açılan hesap ikisinin adına olduğu için ortak hesaptaki 15 bin doları yarı yarıya paylaşırlar. 2001 yılında Hüseyin Bey'in eşine aldığı otomobil eşinindir; ama Hüseyin Bey senet borçlarını ödemek zorundadır.
2- Hüseyin Bey'le Emel Hanım 2002 yılında boşanma davası açıp; 2004 yılında boşanırlarsa onlara medeni kanun nasıl uygulanır, aralarında hangi mal rejimi uygulanır ?
* 2002'de açılan boşanma davasında yine Mal Ayrılığı'na göre hesaplama yapılacaktır. (Boşanma davası red ile sonuçlanırsa 1 Ocak 2003'te yürürlüğe giren mal rejimleri söz konusu olacaktır. Bu konu halen TBMM'de görüşülmektedir.)
3- Hüseyin Bey ile Emel Hanım, 2004 yılında boşanıyor ve 'Mal ayrılığı' rejimi uygulanıyor. Nasıl bir mal paylaşımı olur?
* 2004'te sonuçlanan boşanma davasında 'Mal Ayrılığı uygulanırsa, durum aynen ilk soruya verdiğimiz cevaptaki gibi olacaktır. Yalnız burada Emel Hanım'ın 2003 yılında açtığı ortak hesaptaki 5 bin dolar da yarı yarıya paylaşılacaktır. Çünkü Mal Ayrılığı'nda kural, mal veya birikim kimin üzerine kayıtlı ise hak onundur. Diğer eş herhangi bir paylaşma isteminde bulunamaz.
4- Hüseyin Bey ile Emel Hanım 2004 yılında boşanıyorlar ve 'Paylaşmalı Mal Ayrılığı' rejimini seçtikleri için bu mal rejimi uygulanıyor. Nasıl bir mal paylaşımı olur?
* 2004'te boşanma durumunda 1 Ocak 2003'ten sonra 'Paylaşmalı Mal Ayrılığı' kabul edilmişse; o tarihe kadar olanlar mal ayrılığına tabidir; ilk sorunun cevabında olduğu gibi.
1 Ocak 2003'ten sonra paylaşmalı mal ayrılığı rejimine göre iki grup mal sözkonusudur. (Paylaşıma tabi olan ve paylaşıma tabi olmayan şeklinde)
Bu mal rejimine göre neler paylaşılmaz? İkisine de miras yoluyla geçenler; varsa manevi tazminat alacakları, yine varsa bağış yoluyla elde edilenler ve bu mal rejiminden önce sahip oldukları. Bunun dışındakiler eşit paylaşıma tabidir. Evlilik bittiğinde eşler arasında yarı yarıya paylaşılır.
Buna göre Hüseyin Bey'in Ortaköy'deki evi, 1984 model otomobili, Silivri'deki arsası, babasından kalan miras ve Emel Hanım'a 1984'te babasından kalan miras (25 bin dolar), 1993'te aldığı mücevherler, 1997'deki 12 bin dolarlık birikimi, 1999'da başlayan sağlık sigortası bedeli, 2001'deki Hüseyin Bey'in ona aldığı otomobil paylaşılmaz.
Peki neyi paylaşacaklar? Hüseyin Bey'in 2003'te aldığı Mercedes, Bahçeşehir'deki ev ve Emel Hanım'ın emeklilik tazminatı. Burada eğer Mercedes ile evin değeri birbirine eşitse, biri arabayı, diğeri evi alabilir. Tasfiyesi bu nedenle kolaydır ve daha çabuk sürede yapılabilecektir. Ayrıca Hüseyin Bey'in 2005'e kadan ödeyeceği senet miktarı ile Emel Hanım'ın emeklilik tazminatı göz önünde tutularak bir denkleştirme yapılır.
Burada şunu da belirtmeden geçemeyeceğim; eğer tasarıyı hazırlayan komisyonun özenle düzenlediği evlilik süresince edinilen ve eşit-kolay-çabuk paylaşımı sağlayan 'Paylaşmalı Mal Ayrılığı' kabul edilseydi, İsviçre Modeli'nin tercümesinin ortaya çıkaracağı zorluklar sözkonusu olmayacaktı."
5- Hüseyin Bey'le Emel Hanım 2004 yılında boşanıyor ve 'Edinilmiş Mallara Katılma' rejimi seçtikleri için bu mal rejimi uygulanıyor. Nasıl bir paylaşım olur?
* HÜseyİn Bey ile Emel Hanım 2004'te boşanmak istediklerinde eğer yeni Medeni Kanun'un 1 Ocak 2003'te yürürlüğe girmesinden sonra 'Edinilmiş Mallara Katılma' uygulanacaksa; sadece 1 Ocak 2003 ile 2004 yılları arasında Hüseyin Bey'in aldığı Mercedes marka otomobil, Bahçeşehir'deki ev ve Emel Hanım'ın 2003 yılında aldığı emeklilik tazminatı paylaşıma tabi olacaktır. Ama bunun iyice kafalarda şekillenmesi için 'Edinilmiş Mallara Katılma' rejimindeki mal gruplarının tesbit edilmesi gerekir. Peki bu nasıl olacak? 'Edinilmiş Mallara Katılma'rejiminde 5 grup mal arasındaki hesaplama yapılır. Her bir eşin ayrı ayrı kişisel malları, edinilmiş malları ile ortak malları olaydaki örnekten hareketle şöyle belirlenecektir.
Hüseyin Bey'in kişisel malları; Ortaköy'deki ev, 1984 model otomobil, Silivri'deki arsa, babasından kalan 10 bin dolar ve 1 yazlık ev.
Emel Hanım'ın kişisel malları; 1984'te babasından 25 bin dolarlık miras ve bu paranın bir kısmıyla aldığı devremülk. 1993'te aldığı 5 bin dolar değerindeki mücevher. 1997'de bankaya yatırdığı 12 bin dolar. 1999'da yaptırdığı sağlık sigortası.
Hüseyin Bey'in edinilmiş malları; 2003'te aldığı Mercedes, Bahçeşehir'deki ev, kişisel mallarının gelirleri (yani kira gibi), bir yıl içinde çalışarak kazandıkları iş yerinin gelirleri.
Emel Hanım'ın edinilmiş malları; Kişisel mallarının gelirleri, bankadan aldığı aylık (1 yıllık. 2003-2004 yılları arası), emeklilik tazminatı.
Emel Hanım ve Hüseyin Bey'in ortak birikimleri (Paylı mülkiyet); 1995 yılında Hüseyin Bey'in bankaya yatırdığı 15 bin dolar, 2003 Mart'ında Emel Hanım'ın bankaya yatırdığı 5 bin dolar.
* Yapılacak ilk iş her bir eşin diğer eşe ait olan malın kazanılmasındaki katkısının geri alınmasıdır. Burada Hüseyin Bey'in 2003'ten sonraki otomobil senetleri Emel Hanım'a borç olarak yazılır.
* Emel Hanım'a emeklilik tazminatı toptan ödeme şeklinde yapılmıştır. Medeni Kanun'un 228. maddesine göre, tazminat Emel Hanım'a toptan değilde aylık ya da üç aylık olarak ödenseydi, 2003 yılından sonraki döneme ne kadar miktar para sarkar o hesaplanır ve o para Emel Hanım'ın kişisel mallarına katılırdı.
* Hüseyin Bey ile Emel Hanım'ın her birinin edinilmiş malları ile kişisel malları arasındaki farklar bulunur. Bu fark kanunda belirtilmiş olan 'artık değeri' oluşturur. (M.K.231.) Eşlerin artık değerlerine bakılır; hangisininki diğerinden fazla ise oradaki fark ikiye bölünür. Böylece eşit paylaşım sağlanmış olur.
6- Hüseyin Bey'le Emel Hanım 2004 yılında boşanıyor ve 'Mal Ortaklığı' rejimini seçtikleri için, çifte Mal Ortaklığı rejimi uygulanıyor. Nasıl bir paylaşım olur?
* Mal Ortaklığı rejimi eski Medeni Kanun'da da yer alan bir rejimdir. Ancak 75 yıldır bu mal rejiminin sözleşmeyle yapıldığı bir örneğine rastlanmamıştır. Bu sorunun cevabı çok ayrıntılı olduğu için kafaları daha da karıştıracaktır.
Evlilik sistemi yeni Medeni Kanun'la baştan sona yenilendi. Boşanma halinde malların nasıl paylaşılacağı ise tam bir muamma. Avukat Nazan Moroğlu somut örneklerle malların nasıl paylaşılacağını anlattı 
