Yeni programın açıklandığı günleri hatırlayalım. Örneğin Nisan-Mayıs aylarında, okuyucularımıza programın mantığını anlatmaya çalışıyorduk. Döviz kurunun serbest bırakılmasının yararlarını açıklıyorduk.

Telekom krizi sonrasında "sıcak para lobisi" celallendi. Kur denetlensin çağrıları yoğunlaştı. Dalgalı kuru savunurken gene analizimize geri döndük. Kendimizi tekrar pahasına aynı şeyleri bir kere daha yazdık.

Derken sonbahar geldi. 11 Eylül terör olayına rağmen programın mantıki üstünlüğü kendisini hissettirmeye başladı. Bizim öngördüğümüzden çok daha yavaş da olsa, piyasalarda istikrara yönelişin ilk adımları belirdi.

Ana temayı kısaca özetleyelim. Döviz kuru neden serbest bırakıldı? Kuru denetlemek amacı ile TL'ye yüksek faiz ödeme zorunluluğunu ortadan kaldırmak için. Böylece para politikasının işlevi değişti. TL faizlerinin hızla düşmesinin önkoşulları sağlandı.

Sonuçta, siyasi hataların da etkisi ile kur hakikaten tırmandıkça tırmandı. Tersini söyleyecek halimiz yok. Bu konuda ne düşündüğümüz de biliniyor. Dövizin gelmiş olduğu düzeyin sürdürülemeyeceğini, yani döviz piyasasında bir "balon" oluştuğunu daha önce de ifade ettik.

Kur böyle. Ya faizler ne oldu? Birkaç küçük hesap yaparak bugünkü faizin reel olarak ne anlama geldiğini açıklamaya çalışacağım.

Hani faiz

Önce biraz tanım yapalım. Vatandaşın repoda, mevduatta ya da Hazine bonolarında karşısına "nominal faiz" çıkıyor. İki hesaplama şekli var: basit faiz ve bileşik faiz.

Şu sıralarda üç aylık mevduatta basit faiz yüzde 64 civarında dolaşıyor. Bankalar arasındaki bir-iki puan farkları ihmal ediyoruz. Tasarrufçu üç ayda brüt yüzde 16 faiz geliri elde ediyor. Dört defa üç ay aynı faizi üst üste koyunca yüzde 81 yıllık bileşik faize ulaşıyoruz.

Ancak, mevduatta stopaj var. Faiz gelirinin yüzde 17.63'ünü devlet vergi, vs. çeşitli isimler vererek kendine alıyor. Geriye yüzde 13.18 üç aylık net faiz kalıyor. Onun da bileşiği yüzde 64'e geliyor. Bu ilginç bir sonuç. Üç ay vadede, stopajı düşünce basit faiz bileşik faize eşitleniyor.

Tasarrufçu açısından nominal faiz tek başına fazla anlam taşımıyor. Çünkü, reel faiz elde edip etmediğini anlamak nominal faizden enflasyonu düşmek zorundayız. Aradaki fark açıldıkça, reel faiz de yükselecek.

Ancak, bu hesap için geçmiş aylardaki enflasyonun bir kıymeti yok. Ben paramı bugün üç aylık vadeye yatırıyorsam, alacağım reel faizi Ağustos-Ekim dönemi üç aylık geçmiş enflasyon değil, Kasım-Ocak dönemi gelecek üç aylık enflasyon belirleyecek.

Acaba Kasım-Ocak döneminde enflasyon ne olur? Mecburen tüketici fiyatlarını Ğ TÜFE Ğ kullanacağız. Benim muhafazakar tahminin aylık ortalama TÜFE artışının yüzde 4.2 olacağı şeklinde. Üç ayda yüzde 12.6 ediyor.

Şimdi reel faizi hesaplayabiliriz. Net 13.18 faiz eksi 12.6 enflasyon bize üç ayda yüzde 0.6 yani yıllık tempoda yüzde 3 civarı reel faiz oluştuğunu gösteriyor. Bayağı düşük bir reel faiz. Stopajsız hesaplayınca biraz daha yükseliyor ve yıllık bileşiği yüzde 14'e geliyor.

Alternatifi ne?

Hesap ortadadır. Bugünkü hali ile bile, reel faizler 1990'lı yıllarda tahayyül dahi edemeyeceğimiz düzeylere gerilemiştir. Üç aylık TL riski alan yatırımcı tasarrufunu enflasyona karşı korumaktadır. Fakat reel faiz getirisi iyice küçülmüştür.

Tasarrufçunun alternatifi nedir? Dövize geçmek. Olabilir. Ama kur riskini kabullenmek koşulu ile. TL'de üç ay sonra ne alacağınızı biliyorsunuz. En azından enflasyona karşı korunacaksınız. Ya dövizde? Üç ay sonra kur ne olacak? Eğer düşürsek nominal getirisi bile negatife dönecektir. Para sizin, risk de sizin. Dikkatlerinize sunuyorum. Hazine ve ekonomi için anlamına bakmak bir başka yazıya kaldı.