Win-Türkçe
ASCII

SEZER: TAKDİRE BAĞLI HALKOYU
Sezer 2.5 sayfalık yazısında paketin milletvekili maaşı dışında kalan maddelerini "Temel hak ve özgürlükleri geliştirip genişletmesi, bu alanda çağdaş gelişmelere koşut iyileştirmeler yapması, katılımın artırılarak çoğulcu demokratik anlayışın gelişmesine katkıda bulunması ve hukukun genel ilkelerine uygun bulunması nedeniyle" onayladığını bildirdi.

Sezer, yazısında "yetki" konusunda doğabilecek tartışmaları dikkate alarak referandum kararının hukuki dayanaklarını ayrıntılı bir şekilde anlattı. Meclis'in kabul ettiği yasada "Referandum yapılması durumunda tüm maddelerin birlikte oylanmasını" öngören maddenin de ancak birden fazla maddeyi referanduma götürme kararı alması durumunda geçerli olacağını kaydetti. Sezer yazısında, Anayasa'nın 175. Maddesinin kendisine halkoyuna sunma konusunda takdir yetkisi verdiğini hatırlattığı yazısında, referandumun iki şekilde mümkün olduğuna dikkat çekti. Sezer'in yazısında Anayasa değişikliklerin Meclis'te 330 ile 367 arasında bir oyla kabul edilmesi durumunda "zorunlu" olduğu, ancak "Cumhurbaşkanı'nın takdirine bağlı halkoylamasına" da imkan tanındığı belirtildi. Yazıda Cumhurbaşkanı'nın takdir yetkisini bir veya daha fazla madde ya da yasanın tümü için kullanabileceği kaydedildi.

"TÜMÜ BİRDEN GEÇERSİZDİR"
Sezer, yazısında hukuk çevrelerinde ve Meclis'te tartışılan bir başka konuya da değindi. Sezer'in onayına sunulan yasada "referanduma gidilmesi durumunda tüm maddelerin birlikte oylanması" öngörülüyor. Bu nedenle Sezer'in referandum kararı alması halinde paketin tümünün halkoyuna sunulması gerektiği ileri sürülüyor. Ancak Sezer, bu hükmün birden fazla maddenin halkoylamasına sunulması durumunda bağlayıcı olduğu ifade ediliyor. Sezer'in yazısında özetle şu değerlendirmeler yer alıyor:

- Anayasa'nın 175. Maddesinin 5. fıkrasında Cumhurbaşkanı'na gerekli görmesi durumunda Anayasa değişikliğine ilişkin yasanın tümünü, maddelerinden kimilerini ya da bir maddeyi halkoyuna sunabilme yetkisi vermiştir.

- Anayasa'nın aynı maddesinin 7. fıkrası TBMM'nin Anayasa değişikliklerine ilişkin yasaların kabulü sırasında, bu yasanın halkoylamasına sunulması durumunda, Anayasa'nın değiştirilen kurallarından hangilerinin birlikte, hangilerinin ayrı ayrı oylanacağını da karara bağlayacağı belirtilmiştir.

- Anayasa'ya 1987 yılında getirilen bu düzenlemenin getiriliş amacı "Halkoyuna sunulmasının Anayasanın değiştirilen her hükmü için ayrı ayrı yapılması kararlaştırıldığı takdirde, oylama sonunda bazı hükümlerin benimsenmesi, bazılarının ise reddi mümkün olabilecek, böylece halkoylamasının daha sağlıklı şekilde sonuçlanması ve bazı hükümler reddedilmiş olsa bile hiç olmazsa benimsenen değişikliklerin yürürlüğe girmesi sağlanmış olacaktır" biçiminde açıklanmıştır.

Hızlı değişiklik Sezer'i kesmedi
Anayasa Paketi'ne milletvekili maaşlarında artışı son anda koyan Meclis, kamuoyundan büyük tepki görünce ve Sezer'in yasayı veto edebileceği sinyali üzerine yasal bir düzenlemeye gitti. Jet hızıyla yapılan düzenleme, Sezer'in Anayasa paketini inceleme süresi içinde Meclis'ten geçirilip, onay için Köşk'e gönderildi. Yapılan düzenleme, "Emekli Sandığı Kanun'nun uygulanmasında en yüksek emekli sandığı iştirakçisi olarak en yüksek devlet memuru esas alınır" biçimindeydi. Böylece, Anayasa değişikliği ile Genelkurmay Başkanı maaşına endekslenen milletvekili maaşları, eskiden olduğu gibi yine Başbakanlık Müsteşarı maaşına endekslendi. Bu düzenlemeyle, Sezer'in veto ya da referandum kararının önüne geçilmeye çalışıldı. Ancak, bu yasal düzenlemede Sezer'in kararını etkilemedi.

Sezer'in referandum kararını vermesini hukukçular şöyle değerlendirdi: "Bir milletvekili idare mahkemesine giderek, Anayasa'daki düzenlemenin yasanın üzerinde olduğunu iddia edip, Anayasa'da öngörülen haklarını elde edebilir. Bu durumda, Cumhurbaşkanı'nın Anayasa'nın ilgili maddesini referanduma götürmeden onaylaması halinde, Meclis'in yaptığı değişikliğin bir anlamı kalmayacaktı."

Referandum maliyet 10 Trilyon lira
Milletvekili özlük hakları ile ilgili olarak yapılan değişikliğe toplumun bütün kesimlerinden tepki gelmiş, Çankaya köşkü de bu maddenin refaranduma götürülmesi konusunda faks yağmuruna tutulmuştu. Çankaya köşkünden gelen sinyaller ile Sezer'in bu maddeyi referanduma götüreceği anlaşılınca TBMM Başkanı Ömer İzgi, Sezer ile görüşmüştü. Sezer bu görüşmede milletvekili maaşlarının arttırılmasının yolunu açan düzenlemeye karşı çıkmıştı. Sezer görüşmede referandum sinyali vermişti.

Bu görüşmenin ardından TBMM Başkanı İzgi, değiştirilen hükmün yasaya konulması formülünü gündeme getirmiş ve Başbakan Ecevit ile iki kez görüşmüştü. Daha sonra da bu formül hayata geçirilerek hazine bonoları yasasına bu hüküm eklenmişti. Böylelikle Anayasa maddesinde milletvekili maaşları, "En yüksek emekli sandığı iştirakçisi" baz alınarak buna göre endekslenip, Genelkurmay Başkanı kastedilirken, yasaya ise "En yüksek devlet memurunun Başbakanlık müsteşarı" olduğu yolunda hüküm eklenmişti. Ancak Cumhurbaşkanı Sezer yasada yapılan bu değişikliği yeterli bulmayarak referandum kararı aldı.

HUKUKÇULAR KARARI NASIL YORUMLADI

Kimi "Karar yerinde" dedi kimi "Çok tartışılır" dedi
Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in şok yaratan referandum kararı sonrası hukukçular farklı yorumlar yaptı. İşte 3 hukukçunun karar hakkındaki yorumları:

Yekta Güngör Özden (Anayasa Mahkemesi Eski Başkanı):
Cumhurbaşkanı tek bir maddeyi de referanduma götürme yetkisine sahiptir. Yapılan Anayasa değişikliğinin son maddesinde "Anayasa değişiklikleri tümüyle halk oyuna sunulur" ibaresinin hiçbir hükmü yoktur. Tartışılması gereken 367'nin üzerinde oy alan Anayasa değişikliklerinin halk oyuna sunulup sunulamayacağıdır. Fakat Meclis referandumdan önce bir Anayasa değişikliği gerçekleştirirse referanduma gerek kalmaz. Meclis bu iradeyi gösterebilirse referanduma gitmeye gerek kalmayacaktır. Cumhurbaşkanı bir madde 550 oy alsa bile bu maddeyi referanduma sunabilir. Bence, Cumhurbaşkanı takdir yetkisini kullanmıştır ancak bir maddeyi referanduma sunma yerine teklifin tümünü Meclis'e geri gönderseydi süreci daha hızlandırmış olurdu. Şayet teklifin tümü Meclis'e geri gönderilseydi 10 günlük bir sürede yeniden kabul edilmesi mümkündü. Referandum hem süreyi uzatıyor hem de maliyeti aşırı derecede yükseltiyor. Milletvekili maaşlarında yapılması planlanan artış, Anayasa değişikliğini Meclis'ten geçirmek için araç olarak kullanıldı. Ülkenin içinde bulunduğu koşullarda böyle bir düzenlemeyi asla uygun bulmuyorum.

Prof. Dr. Burhan Kuzu (İÜ Hukuk Fakültesi):
Referandum kararı "tartışma götürür" bir karardır. Kuzu, Sezer, Anayasa değişikliği yasasının son maddesinde yer alan düzenlemeye aykırı bir işlem yaptı. Ancak bu karara karşı Meclis'in yapacağı bir şey yok. Bu referandum kararı Türkiye'yi sıkıntıya sokmuştur. Bence iade yetkisini kullanması daha yerinde olurdu. Bu kriz ortamında da memleketi böyle bir masraf altına sokmak çok yanlıştır.

İbrahim Kaboğlu (İÜ Hukuk Fakültesi):
Meclis, Anayasa değişikliği paketinin son maddesine "yasanın referanduma gitmesi halinde maddelerin birlikte oylanacağı" ifadesini koyarak yetkisini aşmıştı. Fakat Cumhurbaşkanı en radikal olan şeyi yaptı. Ancak Cumhurbaşkanı'nın tek bir maddeyi halkoyuna sunması da Anayasa'nın lafzına aykırı. Ama Meclis de yetkisini aşmıştır. Bu açıdan bakıldığında Cumhurbaşkanı Meclis'ten daha az hukuka aykırı bir işlem yapmıştır. Refarandumda kesinlikle ret çıkacaktır. Bu da ülkeyi bir erken seçime doğru götürür.

Prof. Dr. Zafer Üskül:
Referandum yerinde bir karardır. Maliyet hesapları her zaman yapılmaz. Seçimler ülke ekonomisine yük getirir diye referanduma gitmemek olmaz. Meclis, zamanlaması çok kötü bir düzenleme yaptı ve milletle alay etti. Milletvekillerinin çok para almasına karşı değilim, ancak bu kriz ortamında önce onlar fedakarlık yapmak zorundaydı.

Kemal GÖKTAŞ