Kamu maliyesinde devrim
2002 yılı hedefleri bir süredir kamuoyunda ayrıntılı şekilde tartışılıyordu. Mayıs ayında imzalanan son Niyet Mektubunda hepsi mevcuttu. Ancak, Haziran sonrasında evdeki niyet çarşıya uymadı.
Bence ikisi iç biri dış üç ayrı gelişmeyi ayırdetmek gerekiyor. Birincisi, Haziran'da iktisat politikasının uygulanmasında bazı hatalar yapıldı. Ekonomi yönetimini daha önce eleştirdiğimiz için burada üstünde durmuyoruz.
İkincisi, Haziran sonunda hükümet IMF'nin telekom konusundaki tavrını yanlış değerlendirdi. Gözden geçirme sonrasında kredi dilimi donduruldu. Ekonomi çok büyük bir travma yaşadı.
Eylül başında bunların olumsuz etkileri yavaş yavaş silinmeye başlamıştı. Üçüncü şok dışarıdan geldi. Bin Ladin terörü ve ardından savaş rüzgarları bıçak sırtında dengesini bulmaya çalışan Türkiye ekonomisini yeniden vurdu.
O arada Türkiye'de programa karşı gürültülü bir muhalefetin oluştuğunu da hatırlatmalıyız. Önce kur rejimine saldırıldı. Başarısız olunca hedef tahtasına maliye politikası kondu. Hatta, enflasyonla mücadeleden vazgeçilmesi talep edildi.
Oluşan belirsizlik ortamı programın başarısını temin edecek iki piyasayı çok olumsuz etkiledi. Döviz kurunda tırmanma sürdü. Dolayısı ile TL faizleri bir türlü düşmedi.
TL'deki aşırı değer kaybı ve faizlerin yüksekliği beraberce iç talebin iyice kısılmasına yol açtı. Resesyon derinleşti. Üretici kesimlerin sorunları çığ gibi büyümeye başladı. İşsizlik Türkiye'nin hiç bilmediği düzeylere tırmandı.
Bu durumda 2002'de bazı hedeflerde revizyona gidilmesi kaçınılmaz hale gelmişti. Yüksek Planlama Kurulu tarafından kabul edilen sayılar o bakıma çok önemlidir.
Dış kaynak ve maliye
Bir hususu hemen belirtelim. Daha 11 Eylül öncesinden, piyasalarda güvenin tesisi için IMF'den ek kaynak gelmesi ihtimalini çok yüksek görüyorduk. Programın mantığı bunu zorunlu hale getiriyordu.
Ek dış kaynağın koşulları ne olabilirdi? Sorunun cevabı gene programın mantığında yatıyordu. Daha önce çok yazdık ama tekrarlamakta yarar görüyoruz. Hala olayı tam kavrayamayanlar var.
Programın üç ayağı nedir? Bir: bütçede ciddi bir faiz öncesi fazla yaratılması. İki: döviz kurunun serbest bırakılması. Üç: 15 milyar dolar dış kaynak. Üçünün de amacı aynıdır. Ekonomiyi bir an önce borç tuzağından çıkarmak ve faizleri indirmek.
Peki, Haziran-Ekim döneminin zafiyeti nedir? Yukarıda açıkladığımız nedenlerle kur ve faiz üstündeki baskının borç tuzağından çıkışı engellemesidir. Demek ki, ek dış kaynak ancak ek iç kaynakla birleşince Türkiye'nin derdine deva olabilecektir.
Dolayısı ile, IMF'nin 2002'de milli gelirin yüzde 6.5'u kadar faiz dışı fazla sağlanması koşulundan taviz vermeyeceğini öngörüyorduk. Hükümet bir süre dirense bile, ek kaynağı almak için eninde sonunda bu koşula uyacaktı.
Nitekim öyle oldu. Ekonomideki küçülmenin programda öngörülenden daha kötü seyretmesi bütçe sayılarının yeniden ele alınmasını gerektirdi. Hükümetin faiz dışı fazlayı vergi gelirlerini arttırarak sağlayabilmesi mümkün değildi. Böylece kamunun faiz dışı harcamalarının indirilmesi zorunlu hale geldi.
Devlet küçülüyor
Seçilen yöntem şudur. Faiz dışı harcamanın milli gelire oranına bir üst sınır konmuştur. 2002'de 2001'e kıyasla 2.5 puan aşağıya çekilecektir. Bu yıl yüzde 22 civarında kalacağı tahmin ediliyor. Önümüzdeki yıl yüzde 19.5'a düşecektir.
Bu yöntemle kamu harcamalarının mutlak düzeyi ekonomik büyümeye bağlanmaktadır. Büyüme hızlanırsa, oran aynı kalmasına rağmen fiilen hükümetin harcamaları artacaktır. Yavaşlarsa düşecektir.
Örneğin, yüzde 4 büyüme hızı hedefi tutarsa, 2002 yılında faiz dışı kamu harcamaları reel olarak yüzde 8.5 azalacaktır. Büyüme 4'ün altında kalırsa, kamu harcamaları reel olarak daha da düşecektir.
Bu yöntemi benimsiyor ve tasvip ediyoruz. Yıllardır ekonominin seyrine hiç bakmadan sürekli büyüyen devletin küçülmesi yolunda atılmış çok büyük bir adımdır. Kamu maliyesinde bir devrime tekabül etmektedir. Sevindiricidir.
Magazin
