Afganlar dünyanın en çileli halkı olabilir mi? Uluslararası örgütler birçok şeyi ölçüyor ama mutsuzluk bunlara dahil değil.
Olsaydı bile Afganistan'da ölçecek pek bir şey bulamayacaklardı. Yirmi iki yıldır savaşın perişan ettiği bu ülkede istatistik diye pek fazla bir şey yok. Ama olanlar Afganistan'ın ıstırabını anlatmaya kâfi.
Çin, İran, Pakistan, Tacikistan, Türkmenistan ile Özbekistan arasına sıkışmış, denize kıyısı olmayan bu dağlık ülkede süregelen savaşlar ekonomiyi öyle bir tahrip etti ki, nerdeyse bir ekonomi olduğundan bahsetmek bile mümkün değil.
Birleşmiş Milletler'in yoksulluk ve gelişmişlik sıralamasına dahil 173 ülke arasında Afganistan 171'inci sırada bulunuyor. Kişi başına düşen milli gelir yılda 230 dolar civarında. Ortalama ömür uzunluğu 45 yıl. Nüfusun yüzde 70'i okuma yazma bilmiyor. Ülkenin toplam ithalatı bir milyar doların altında.
Toplam otomobil sayısı 30 binin biraz üzerinde. Televizyon sayısı 100 bin civarında.
Savaşın yarattığı kanunsuzluk ortamı Afganistan'ı dünyanın en büyük afyon üreticisi haline getirdi. Eroinden başka kayda değer bir ihracat ürünü yok.
Taliban'ın Afgan İslam Emirliği adını verdiği ülkede koyu bir İslami düzen uygulanıyor. Halkın çoğunluğu bu baskıcı rejime karşı ama ellerinden bir şey gelmiyor.
Moskova'nın Kabil'deki yandaşlarını iktidara getirmek içinfAfganistan'ı işgal ettiği 1979 yılından bu yana ülke barış yüzü görmedi. Afganistan'ın Müslüman kabileleri Rusya'ya karşı birleşti. Amerika Pakistan ve CIA aracılığıyla mücahitleri silâh ve paraca destekledi. Türkiye ve İran da arka çıktı.
Mücahitler Kızılordu'yu perişan etti ama Afganistan'ın yakılıp yıkılmasını önleyemedi. İki milyon Afgan öldürüldü, iki milyonu da sakat kaldı. On altı milyon Afgan'ın altı milyonu İran ve Pakistan'a iltica etti.
On yıl süren savaştan sonra Sovyetler geri çekildiğinde ardlarında yıkık, mayınlanmış bir ülke, perişan bir halk bıraktılar.
Kızılordu gidince bu defa Afganistan ulusunu meydana getiren kabileler kendi aralarında savaşa başladı.
Ülke etnik yeknesaklığa sahip degildir. Halkın yüzde 54'ü Peştun. Taliban bunları temsil ediyor. Geriye kalanların yüzde 25'i Tacik, yüzde 6'sı Özbek, yüzde 10'u Hazara. Yüzde beş ise 30 değişik kabileye ait.
Daha çok kuzey bölgelerde yaşayan Tacik-Özbekler Taliban'ın egemenliğini kabul etmeyerek savaşa başladı. Yarım milyon insan da hâlâ devam etmekte olan bu savaşta öldü.
Taliban 1996'da Tacik-Özbek ittifakını kovarak Kabil'i ele geçirdi. Ülkenin üçte ikisine hakim. Ama Birleşmiş Milletler Taliban'ı tanımıyor.f İran, Türkiye, Tacikistan, Uygurlar ve şimdi de Amerika'nın desteklediği
Tacik-Özbek ittifakı savaşa devam ediyor.
Afganistan şu anda dünyanın en mutsuz ülkesi olmasa bile yakında Amerika'nın sillesini yediği zaman olacak.
Açlık ve sefalet içerisinde olan Afgan halkı şimdi yeniden kurban ve göçmen olmaya hazırlanıyor.
Yarın: Kelebek maymunlar ülkesi
Magazin
