Win-Türkçe
ASCII

ELEKTRİĞİN GÜCÜ
Deprem makinesi fikrine Ruslar'ın 1970'lerde yeryüzünün iletkenliğini ölçmek için yaptığı bir dizi deneme ilham verdi. 70'li yıllarda Sovyet bilim adamları Tacikistan'da, yeryüzünün 50 kilometre derinine elektrik akımları göndererek deneyler yaptı. Bu deneyler için roket motorlarının ateşlemesinde kullanılan manyetohidrodinamik jeneratör adlı aletten yararlanıldı. Dev bir mıknatısa benzeyen bu alet kısa süreli ama çok etkili bir elektrik akımı yaratıyordu. Bilim adamları 10 saniye boyunca toprağa 10 milyon jul büyüklüğünde bir elektrik akımı veriyorlardı.

1993'te Nikolay Tarasov adlı bilim adamı nükleer patlamaların depremler üzerindeki etkisini araştırmaya başladı. Bu arada 70'lerdeki deneyleri de inceleyen Tarasov, şaşırtıcı bir gerçekle karşılaştı. Bu deneyin yapıldığı bütün bölgelerde kısa süre sonra hafif şiddette depremler meydana geliyordu. Tarasov 1983-1990 arasında benzeri deneylerin yapıldığı Tien Shan bölgesinde de çok sayıda irili ufaklı deprem olduğunu tespit etti.

UYANIK İTALYAN
Başka örnekler de vardı. Tarasov bu bulgularını 2000'de 'Vulcanology and Seismology' dergisinde yayınladı.

Bu yazı İtalyan bilim adamı Valeiro de Rubeis'te depremleri kontrol edebileceğimiz fikrini uyandırdı ve bir deprem makinesi geliştirebilmek amacıyla Tarasov'un da yer aldığı uluslararası bir ekip kurdu. Ekipte Rubeis ve Tarasov'un yanı sıra Rus, Yunan ve İsrailli bilim adamları yer aldı. Ekip Avrupa Birliği'nin himayesinde çalışmalara başladı.

Geliştirilen makine laboratuvardaki deneylerde başarıyla kullanıldı. Ekip bir beton parçasına basınç uygulayarak, fay hatları benzeri çatlaklar oluşmasını sağladıktan sonra betona elektrik verdi. 0.9 julluk bir elektrik akımı çatlakların yüzde 2-5 arasında artmasına yol açtı. Elektrik akımı 150 jula çıkarıldığında çatlaklar da yüzde 15 oranında arttı. Çalışmalar yapısında su barındıran gerçek kaya örnekleriyle devam ediyor. Deneyler olumlu olursa, deprem makinesi birkaç yıla kadar ortaya çıkacak.

CAN KAYBI AZALIR
Ancak makinenin kullanımı biraz zahmetli olacak. Örneğin 30 yıl içinde İstanbul'da 7 büyüklüğünde bir deprem olacak. Bu büyüklükte bir depremi önlemek için insan eliyle 6 büyüklüğünde 30 deprem yaratılması gerekiyor. Büyüklük azaldıkça yaratılması gereken deprem sayısı artacak. 4 büyüklüğünde 10 bin ya da 2 büyüklüğünde bir milyon depremin yaratılması gerekecek. Yani 7 büyüklüğündeki bir depremi 2 büyüklüğündeki sarsıntılarla atlatabilmek için 300 yıl boyunca her gün 10 kere sarsılmamız gerekecek. Fakat depremin büyüklüğündeki ufak bir azalma bile can ve mal kaybını büyük ölçüde düşürecek. 7'lik deprem 6.7'ye indirildiği takdirde bile aradaki 0.3'lük fark; mal ve can kaybını yarı yarıya düşürecek.

Taner GEZER