Win-Türkçe
ASCII

KUR-ENFLASYON DENGESİ
* Brezilya, Meksika ve Türkiye gibi ülkelerde, kurlardaki artışın enflasyonu körüklediğine ilişkin yaygın bir kanı var. Ancak aslında bu ikisi arasında kesinlikle bir neden-sonuç ilişkisi yok. Kurlardaki yükselişin ardından enflasyonun artışı, kötü mali ve parasal politikaların göstergesidir. Bu yanlış anlama nedeniyle Brezilya'da 100 ekonomistten 99'u dalgalı kurun enflasyonlu günlere geri dönüş olacağını savundu. Bu nedenle Brezilya dalgalı kura geçmesi gerekenden çok sonra geçebildi.

* Enflasyon hedeflemesinin en temel noktalarından biri, kullanılacak endeks. Bu seçim sırasında Brezilya çok ciddi bir sıkıntı yaşadı. Çünkü hiperenflasyon döneminde devlet istatistik kurumları tüm inandırıcılığını yitirmişti. Yeni bir endeks oluşturduk. Hedefleri belirleme, alt ve üst tolerans limitlerini açıklama yetkisi elinde olan Finans Bakanı, Tüketici Fiyatları Endeksi'ni seçti. Hedefler 2.5 yıl için çeyrekler itibariyle düzenlendi.

HER ŞEY ŞEFFAF
* Enflasyon hedeflemesinin uygulayıcısı Merkez Bankası oldu. Uygulama enstrümanlarını da Merkez Bankası seçti. Ancak hedeflerin belirlenmesinden, tamamen Bakanlık sorumluydu. Merkez Bankası Başkanı, hedefler tutmadığında hem Bakan'a hem de kamuoyuna hiçbir bilgiyi gizlemeden açıklama yapmak, hesap vermek zorundaydı.

* Hedefler için geniş bir tolerans bandı konuldu. Çünkü Merkez Bankası enflasyonu hemen kontrole alamayabilir, ekonomi dış şoklardan etkilenebilir.

* 1999, 2000 ve 2001 için sırasıyla yüzde 8, 6, ve 4 oranlarını çıpa yaptık. Enflasyon, faiz, döviz üçgenindeki artışın da bu nihai hedefe uyumlu olmasını sağladık. Hatta geçen hafta 2002 yılı için enflasyon çıpasını yüzde 16.5 sabit faizle yüzde 3.5 olarak açıkladık.

Brezilya'nın geçmişi renkli
Tito Nicias, enflasyon hedeflemesine geçmeden önce Brezilya'nın içinde bulunduğu durumu ve yeni sisteme geçiş sırasındaki koşulları şöyle anlattı.

* Brezilya'da 1994'te yüzde 916 olan enflasyon, çıpalı kur ile 1998 yılına kadar yüzde 1.65'e indirildi. Ancak hükümet, enflasyonu düşürmekteki başarısını mali politikalarda gösteremedi. Çünkü real aşırı değer kazanmıştı. Uzakdoğu ve Rusya krizlerinin ardından devalüasyon geldi.

* Kamu borcu katlanırken, işsizlik yüzde 5.7'den 7.6'ya çıktı. Devalüasyonun ardından IMF ile istikrar paketi için uzlaşmaya varıldı, ancak 1998 sonunda dalgalı kura geçildi.

* Devalüasyondan 45 gün sonra realin değer kaybı yüzde 78'i buldu. Özel sektörün tahminleri, ekonomide yüzde 4-6 arasında daralma öngörüyordu. Enflasyon öngörüleri ise yüzde 40 ile 50 arasındaydı.

* 1999 Mart'ında göreve gelen yeni Merkez Bankası yönetimi, kuru dizginlemek için faiz artırımına gitti. Faizler, yüzde 39'dan yüzde 45'e yükseltildi. Bu operasyon sonuç verdi ve dolar hızla değer kaybetmeye başladı. Sonra enflasyon hedeflemesine geçildi.

Türkiye bir ilke imza atıyor
Türkiye, şu ana kadar enflasyon hedeflemesi uygulayanlar arasında yüzde 58'lik yılsonu hedefiyle bu sisteme en yüksek enflasyonla geçecek olan ülke. Yeni sistemin işleyebilmesi için kamu finansmanı ve bankacılık sektörünün tüm sorunlarından arındırılmış olması gerekiyor. Çünkü ekstra likidite ihtiyacı yaratacak hiçbir unsurun bulunmaması şart. Herhangi bir kaleme aktarılacak para, mutlaka enflasyon üzerinde olumsuz etki yapıyor. Ayrıca, Merkez Bankası'nın elindeki en önemli silah kısa vadeli faizler. Bankaların, olası bir faiz artırımı halinde bu yükü omuzlayabilecek kadar güçlü olması gerekiyor. Yeni sistem için en önemli noktalardan biri de halkın hem hükümete hem de ekonomi yönetimine duyacağı güven. Türkiye'nin, enflasyon hedeflemesi öncesi tüm bu sorunlarını giderebilmesi için önündeki takvim giderek daralıyor.

Tartışmaları sona erdirin
NICIAS, para politikaları ve hedef tahmini konusunda şu önerilerde bulundu:

* Mümkün olduğu kadar şeffaf verilere yer verin. Atılan her adımı mutlaka kayıt altına alın. Özellikle kamu finansmanı ve bankacılık sektörünün etkin şekilde denetimi önemli. Çünkü enflasyon hedeflemesinin tahmin kısmı bir sanattır. Tahminleriniz, güvenilirlik ve gerçeklerle doğru orantılı olmak zorundadır.

* İkinci önemli nokta, son derece makro ve basit hedefler içeren bir model uygulamak. Karmaşık hedefler, büyük tartışmalar getirir. Oysa enflasyon hedeflemesi, barda tartışılabilecek bir sistem değildir.

* Bir tane ana model seçin, ancak ana hedefin sağlamasını yapacak modeller geliştirin. Biz öngörü için dar açılı makro modelleri baz aldık. Sağlamasını, cari denge, çekirdek enflasyon gibi göstergelerle yaptık.

'Arındırma' uyarısı
Enflasyon hedeflemesinin önemli unsurlarından birinin döviz kurlarının yapılandırılması olduğunu belirten Nicias, şunları söyledi: "Kur politikası konusunda satın alma gücü paritesi, kur-faiz dengelemesi gibi yaklaşımlar vardır. Bunların hiçbiri tam olarak sonuç vermez, ama bu konuda geliştirilmiş enstrümanlar bu kadar. Ayrıca kur üzerindeki risk priminin cari denge ve mali politikalarla uyumlu olması şart.

Biz, gereken sistemi 6 ay içinde kurduk ve hemen uygulamaya başladık. Bunun meyvelerini de beklenenden çok daha erken toparlanarak aldık. Basit, ama etkili çözümler üretmek gerekiyor. Bunlar hem uygulanması kolay hem de halkın anlayabileceği sistemler olmak zorunda. Başka türlü güven sağlanamıyor.

Ayrıca bu sistem uygulandığı zaman, enflasyon hedeflemesi ya da enflasyondan arındırmaya gerek kalmıyor."