Win-Türkçe
ASCII

NEDEN DÜŞMÜYOR?
Piyasada döviz arzı, talebe göre çok az. Yani bozdurulan döviz miktarı ile satın alınmak istenen tutar arasında dengesizlik var. Ancak bu, 'döviz yok' anlamına gelmiyor. Bankalar, döviz likiditesi açısından hiç olmadıkları kadar rahatlar. İç borç takası ile döviz pozisyonları kapanmış durumda. Son verilere göre bir zamanlar 10 milyar doların üzerinde olan açık pozisyon miktarı 2-3 milyar dolara indirildi.

Bankaların döviz açısından çok rahat olduklarını, mevduatlara verdikleri faiz oranından da anlamak mümkün. Geçen yıl yüzde 15-20'lere çıkan döviz mevduat faizi, şimdilerde yüzde 7-8'lerde. Kriz öncesinde yüzde 10'un üzerinde olan, kriz sırasında yüzde 40'lara kadar fırlayan bankalararası gecelik dolar faizi yüzde 4'lere kadar düştü. Kısacası sistemde dolar var. Ancak sorun bu değil! Sorun, dolar satan yok.

'Neden dolar satılmıyor' sorusuna verilen cevaplar ise çok çeşitli. Bunların hepsinin de doğru yanı var.

En sık öne sürülen neden 'güven eksikliği'. Bireylerin veya kurumsal yatırımcıların ilerde doların daha düşebileceğine olan inançları henüz oluşmuş değil. Ya da şöyle diyorlar: "Şimdi dolar 1 milyon 350 bin lira. Düşse düşse 1 milyon 300 bin liraya iner. Halbuki ne kadar yükseleceğini bilemiyorum. 50 bin liralık riski göze alıp karın ağrısı çekemem!" Sonuç olarak bakıldığında dalganın çoğunlukla yukarı doğru olması, bu kişileri haklı çıkardı. İnanç düştükçe de dolara talep arttı.

KENARA KOYAYIM!
İkinci grup talep dolar borçlularından geliyor. Bunların başında da döviz kredisi alan şirketler ve ithalatçılar var. Tüpraş, Telsim, Turkcell gibi... Özellikle ithalatçı firmalar dövizi erkenden satın alma eğilimine girdi. Takasla açık pozisyonlarını kapatan bankaların da dövize talebi sürüyor. Bankalar kısmen geri kalan açıklarını kapatmak, kısmen spekülasyon yapmak, kısmen de müşteri taleplerini karşılamak için döviz alıyorlar.

MERKEZ SATTI AMA...
Döviz arzı tarafına gelirsek; en büyük satıcı Merkez Bankası. Ancak o da IMF ile belirlenmiş sınırlar içine hapsedilmiş durumda. Eli çok rahat değil. 19 Şubat'tan beri bakıldığında gerek piyasaya, gerekse Hazine'ye 14 milyar dolar satış yaptı. Ancak doların yükselişini engelleyemedi. Turizm ve ihracat girdisi açısından bu yıl daha rahatız. Ancak döviz kazanan da "Ya daha da artarsa" nedeniyle bozdurmuyor.

İMECEBANK!
ARZ eksikliğinin yarattığı diğer önemli bir sorun da piyasanın derinliğini kaybetmesi. Geçen yılın ağustos-ekim arasındaki döneme bakıldığında Merkez Bankası bünyesindeki bankalararası döviz efektif piyasasında günlük ortalama işlem hacmi 200 milyon dolara yakındı. Bankalar başta vadeli olmak üzere kendi aralarında da işlem yapıyordu. Şimdi vadeli işlemler durdu. Spot işlemler çok azaldı. Merkez Bankası bünyesindeki piyasada hacim yarılandı. Durum böyle olunca, 20-30 milyon dolarlık bir ithalat talebi karşılanırken fiyat 20 bin-30 bin lira birden yükselebiliyor.

Bu arada bir ay önce başlayan ve son günlerde daha 'organize' hale gelen banka satışları Merkez Bankası'nın imdadına yetişti. Piyasadaki birkaç büyük banka birleşerek 'imecebank' veya 'havuzbank' adı verilen bir oluşum kurdu. Bu havuza günlük olarak bankalar belli bir miktar döviz koyuyor. Gün sonunda az döviz satan banka, fazla satış yapan banka ile netleşiyor. Blok 10-20 milyon dolarlık satış tutarlarının 'gözükmesi' bile fiyatların gerilemesini sağlıyor.

NADİN TAŞÇIOĞLU