  
İstanbul'un ağaçları
"Ne içindeyim zamanın / Ne de büsbütün dışında" diye başlayan güzelim şiiri var ya Tanpınar'ın, işte o şiirin biraz gözlerden kaçan dizelerini hatırlatarak konuya gireyim istiyordum.
Hani "Koku bende bir sarmaşık olmuş" dediği, "Mavi, masmavi bir ışık ortasında yüzmekteyim" dediği dizelerle...
Ama nicedir biliyorum; mavi en "gri" renk aslında. Onu gökyüzünde ve denizde böylesine albenili kılan, güneşin çıplak ışığı...
Sonra Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Hatırlama" şiirini sizlere hatırlatmak geçti içimden: "Sen akşamlar kadar büyülü, sıcak / Rüyaların kadar sade, güzeldin."
Ne kadar etkileyici ama şimdi bize ne kadar uzak, iç burkacak kadar uzak dizeler bunlar...
Akşamların büyüsü "kara büyü"ye dönüştü. Ve hiçbirimizin rüyaları sade değil artık, karmakarışık; kâbuslar birbirini kovalıyor...
Neden Tanpınar'dan bir şeyler yazmak, köşeme Tanpınar'ı almak istiyorum? Ahmet Hamdi Tanpınar 23 Haziran 1901'de doğmuştu. Edebiyat ve düşünce dünyamızın ustası, yapıtlarıyla 100 yaşında... Bunu vesile yapıp okurlarımın zihinlerinin bir köşesine Tanpınar'dan kıvılcımlar bırakmak istiyorum çünkü...
***
Bu sabah Serencebey'de, Eski Yıldız Caddesi'nde, Beşiktaş'ta dolaşırken yine gözüm de, aklım da ağaçlara takıldı.
Sonra gazeteye geldiğimde Tanpınar'ın unutulmaz denemelerini içeren Beş Şehir'ini açtım. Oradaki İstanbul bölümünü ve ağaçları anlattığı kısmı...
"Eski İstanbul'da mimarinin saltanatına rekabet eden başka güzellik varsa, o da ağaçlardı." Böyle yazıyor estetiğin ustası ve şöyle sürdürüyor: "Fakat buna rekabet denebilir mi? Doğrusu istenirse, ağaç mimarimizin ve bütün hayatımızın en lütufkâr yardımcısıdır."
Sonra şu saptamayı yapıyor ağaç için: "O güneşin adına söylenmiş bir kasediye benzer."
Şimdi iki ağaçla birkaç bodur bitkinin bulunduğu minik arka bahçelerde açılan kahvelere cennet muamelesi yapan dostlarım aklıma geliyor. Nasıl da koşturuyoruz tatil günlerimizde oralara!..
Anorektik bir söğüt ağacı bile ilaç gibi geliyor; meyve ağaçlarının dar gölgeleri, çocukluk anılarımızı canlandırıyor bu modern kahvelerde... Neyse bunları bırakıp, Tanpınar'a geri dönelim.
"İki ağaç Türk muhayillesinde ve hayatında izini bırakmıştır: Servi ve çınar." diyor Tanpınar, "İstanbul peyzajındaki asil hüznü biz bu iki ağaçla çam ve fıstık çamlarına borçluyuz. hiss” terbiyemizde onların büyük payı vardır."
Deyime dikkatinizi çekmek isterim: "Asil hüzün."
Benim ve benden sonraki kuşakların "hiss” terbiyesi"nde ise, sanırım, bu ağaçların peyzajdan ve hayattan kaybolmalarının büyük payı var, değil mi?
İyi oldu, kötü oldu tartışması filan değil, yapmak istediğim. Nostaljik mızmızlıklarla da işim yok! Fakat farkları bilmek gerekiyor. Bizi geçmişle ayıran şeyleri bilmek gerekiyor; bir yerlerimiz "koptuysa" nerede koptu; nerelerimiz "koptu?" Bunları bilmek gerekiyor... İşte bu bakımdan Tanpınar'ın İstanbul anlatımı büyük bir yol göstericidir.
Nitekim yine ağaçlardan bahsederken "kopuş"u ve kaybı apaçık ortaya koyuyor usta yazar: "Bir ağacın ölümü, büyük bir mimari eserinin kaybı gibi bir şeydir. Ne çare ki biz, bir asırdan beri, hatta biraz daha fazla, ikisine de alıştık."
***
Geçen pazar gittiğim bahçedeki cılız asmaların olsun, değerini bilmek için onlara baktım durdum. Derken farkına vardım ki, geçmişiz oralardan çoktan... Asma dediğimiz yeşil bir süs hayatımızda.
İri gövdeli meyve ağacına bakmaya kalktığımda gözlerim ikide bir renkli tenteye takıldı.
Eskiden ağaçların gölgesine kaçardık; oysa tentelerin ışığı tutan, sıcağı veren gölgelerine karışıyor kendi gölgelerimiz artık...
Ben İstanbul'un tek tük, oraya buraya dağılmış ağaçlarından çoktan vazgeçtim; zihnimizde ağaç imgesi kaldı mı, onu merak ediyorum.
|
Magazin
