Şubat'ın 19'unda patlayan ekonomik krizin 4. ayını geride bıraktık. Krizde beşinci aya girerken durum ne? Neler yapıldı, neler yapılmadı?
Bu sorulara yanıt verebilmek için, benzeri olan en yakın tarihte yaşadığımız 1994 kriziyle karşılaştırdığımızda ortaya şöyle bir tablo çıkıyor:
* Bugünkü krizi, 94'deki gibi, krizi çıkartan hükümet yönetiyor.
* 1994 krizinde dördüncü ay 13 Mayıs'ta tamamlandığında Hazine hala borçlanamıyordu. Kriz sonrası ilk ihale 4.5 ay sonra 26 Mayıs'ta açıldı ve yüzde 406 bileşik faizle sonuçlandı. Dün yapılan aynı vadedeki ihalede bileşik faiz yüzde 80 olarak gerçekleşti. Faizlerin düzeyi açısından daha iyi bir durumdayız.
* Sanayi üretimi 94'de de eksiydi, bugün de eksi.
* 94 krizinde bankacılık sektöründeki sorun daha küçüktü, buna karşılık aracı kurumlarda daha yaygın bir iflas sözkonusuydu. Batan banka sayısı 3'te kalırken aracı kurum sayısı 15'e yükselmişti. Bu krizde bankalar batarken, aracı kurumlarda herhangi bir sorun yok.
3 Dövizdeki beklentiler- 1994 Mayıs'ında da döviz kurunda beklentiler bitmemişti. Ancak mayıs sonunda çıkarılan süper bonolardan sonra kurdaki artışların sınırlı kalacağı beklentisi kuvvetlenmeye başladı. Kurda beklenti bugün de bitmiş değil. Dalgalı kur piyasaları ve tasarruf sahiplerini en çok tedirgin eden olay.
* 1994'de Merkez Bankası gecelik piyasada yüzde 300-400 faizle bankalardan para alıyordu. Bankalar Merkez Bankası dışında kendi aralarında işlem yapmaya yanaşmıyordu. Bugün de aynı durum var. Bankalar paralarını yine Merkez Bankası'na satıyorlar. Faizi ise yüzde 63'ten. Faizde 94'e göre iyi bir gelişme sağlandı.
* Borsa daha iyi- Hisse senedi piyasası 94 krizinin 5. ayına girerken daha yeni yeni toparlanıyordu. 13 Mayıs'ta dolar endeksi 0.47 düzeyindeydi. Dip seviyesini 2 Mayıs'ta 0.42 ile görmüştü. Bu krizde dip seviye 10 Nisan'da 0.62 ile yaşandı. Dünkü endeks 0.88 düzeyinde. Hisse senedi piyasasının 94'den biraz daha iyi olduğu söylenebilir.
* 94'den farklı olarak bu krizde dışarıdan alınan mali yardım miktarı çok büyük: 15.7 milyar dolar. Üstüne bir de, 8 milyar dolarlık takas ile borcun vadesini uzattık. Yani 24 milyar dolara varan bir kaynak elde ettik.
* O zaman programın ana riski siyasetti. Sonuçta 94 programını erken seçim nedeniyle yarıda kestik. Şimdi de, en büyük risk yine siyasi gelişmeler.
* Derviş'in itirafı- 2001 krizi her yönüyle 94 krizinden büyük. Ancak birçok yönden benzerlikler taşıyor. 94'de gündeme gelip gelmediğini bilmiyoruz, ancak bu kriz sırasında kamu borçlarının ertelenmesinin tartışıldığını, maliyetinin çokluğundan dolayı bundan vazgeçildiğini dün bizzat ekonomiden sorumlu Devlet Bankanı Kemal Derviş açıkladı. Bakan'ın bu açıklaması nasıl bir tehlikeli eşikte bulunduğumuzu ortaya koyuyor.
* Nereden geliyoruz?- Bu nedenle krizde dördüncü ay geride bırakılmasına karşılık piyasalar hala çok oynak, çok sığ ve çok kırılgan. Bu nedenle tasarruf sahiplerinin ve piyasa profesyonellerinin kimyası değişebiliyor. Fiyatlarda anlamsız artışlar ve düşüşler yaşanabiliyor.
Günlük gelişmeler ve endişeler içinde kararlar verilirken nereden nereye gelindiğini bilmekte fayda var. Bugünkü durumumuzun iyi olduğu söylenemez. Henüz krizi aşamadık. Ancak geçmişe bakarsak belli bir aşama kaydetmiş olduğumuzu teslim etmek gerekir.
* Sonuç- "Çalışmayı ve beklemeyi öğrenin" Longfellow
Magazin
