Ekonomi kamuoyunu aylardır meşgul eden takas işleminde yolun sonu görüldü. Dünkü gazetelerde bankacılık kesiminden gelen talebin yüksek olduğu yazıyordu.
Rivayetler muhtelif ama ihaleye 9-10 milyar dolar civarında bir miktar için teklif verildiği anlaşılıyor. Bu durumda Hazine kendisine koyduğu 3 milyar dolar alt-sınırı tutturmakta zorlanmayacaktır. İki sayı hala merak konusu. Hazine gelen tekliflerin ne kadarını kabul edecek. Herhalukarda ilk hedef olarak açıklanan 5 milyar doları geçecektir. Takas miktarı arttıkça moraller biraz daha düzelecektir. Bu ise tekliflerdeki iskonto oranına bağlı. Hazine miktarı yükselttikçe ödeyeceği faiz de büyüyor. Demek ki faiz yükü ile takasın getirdiği borçlanma rahatlaması arasındaki ilişkiye bakacak. Kendi çıkarına en uyanı seçecek.
İskonto ne olur? Perşembe akşamı NTV'de yüzde 14-15 arasını önermiştik. Altı pek gerçekçi durmuyordu. Üstü fazla olurdu. Hala beklentimiz o yöndedir. Gelen işaretler bu düzeyde makul bir takasın mümkün olduğu şeklinde.
Neyse, daha fazla spekülasyona gerek yok. Sonucu bugün saat 14'de Bakan Kamal Derviş'in basın toplantısında öğreneceğiz. Pazartesi sabahı mali piyasaların rahatlayarak açılacağını öngörüyoruz.
Sistemin nasıl çalıştığını kısaca anlatmak istiyoruz. Daha fazla ayrıntı isteyenler, dünkü Sabah gazetesinde Nadin Taşcıoğlu'nun "Borç Takası Nedir?" başlıklı yazısını okuyabilirler.
Dövize endeksli tahvillerin üstündeki faiz önceden tespit edildi. Genel kural şu şekildedir: Dolar için uluslararası piyasada belirlenen kısa vadeli faize "libor" adı verilir. Fiili faiz "libor artı" diye tanımlanır. 3 yıllık vadeli tahvillerde Hazine, faizi "libor + 2.85" olarak belirledi. Şu anda "libor" yüzde 4 civarında. Toplamı yüzde 6.85 ediyor. Faiz yılda iki defada ödenecek. Yani tahvil sahipleri 6 ay ara ile yıllık faizin yarısını alacaklar.
Fiili faizi etkileyen ikinci unsur tahvilin ihracındaki fiyatıdır. Üstünde yazılı olan değere "nominal değer" denir. Bunun altında kalan kısmı ise "iskonto" olur. İskonto oranını yüzde 10 kabul edelim. Demek ki bugün 90 dolar verip üç yıl boyunca 100 dolar üstünden faiz ve dönem sonunda 100 dolar alacaksınız.
Gerçek faizi kullanmak için "iç getiri oranı" (internal rate of return) adı verilen bir formül kullanılır. Excel programlarında vardır. Bir komutla karmaşık bir fon akımının içerdiği gerçek faiz oranı bulunur.
Bilgisayarda baktım. İskonto oranını yüzde 14.5 ve "libor" yüzde 4 aldım. Bu durumda üç yıllık döviz tahvilinin gerçek getirisi yüzde 13.2 ediyor. Hani faiz yüzde 6.85'di, diyeceksiniz. Aradaki fark 98.5, doların üç yıl sonra 100 dolar olmasından kaynaklanıyor.
Devalüasyon revayetleri
Şu günlerde ortalık, gene "falan tarihte devalüasyon olacakmış" söylentileriyle kaynıyor. Dün sabah yeğenim bile telefon etti. "Dayı, ayın 20'sinde devalüasyon varmış, doğru mu?" diye sordu. Pek çok e-mail de geldi.
Tekrar etmekte yarar görüyorum. Artık döviz kuru dalgalanmaya bırakıldı. Döviz talebi artar ve arzı kısılırsa fiyatı yükselecek. Tersi durumda fiyatı düşecek. Bu hep böyle devam edecek.
Borç takasının bir amacı da bankaların açık pozisyon kapamak için talep edecekleri döviz miktarını azaltmaktı. Dolayısıyla takasın başarılı geçmesi kuru olumlu etkileyecektir.
Buna karşılık iki konuda belirsizlik sürüyor. Biri Anayasa Mahkemesi'nin FP ile ilgili kararıdır. Siyasi istikrarı etkilediği ölçüde kuru oynatır. İkincisi IMF'nin 25 Temmuz'daki İcra Kuruludur. Dış desteğin ikinci taksidi ona bağlı. Gene kurda hareketliliğe yol açar.
Bu ikili dışında, ekonominin kendi içinden TL'nin değer kaybetmesine neden olabilecek bir gelişme beklemiyoruz. Tam tersine, programın performans kriterleri bir bir gerçekleştikçe, TL'nin değer kazanması ihtimali daha yüksektir.
Galiba gene iktisatçı fıkrası gibi oldu. Ne yapalım. Adı üstünde, "dalgalı kur".
Magazin
