Üç gün içerisinde iki CASA uçağının düşmesinin ardından ortaya atılan iddialar ihalelerde şeffaflık ihtiyacının ne kadar büyük olduğunu ortaya koydu.
Yorumcular bu konuya değinmiyorlar. Bunun nedeni, herhalde, orduya karşı eşit derecede duyulan saygı ve korkudur. Ancak bu duygular konunun mercek altına alınmasına mani olmamalı. Böyle bir inceleme saygısızlık, yıpratma; "tahkir ve tezyif," veya bir yolsuzluk iması ya da karalama anlamı taşımaz.
İhalelerde şeffaflık Türkiye'nin gerçekleştirmesi gereken en önemli ulusal ideallerden biridir. Çünkü sivil-askeri resmi ihale ve satınalmalara harcanan paranın miktarı çok büyüktür. Bu kalemler gayrisafi milli hâsılanın (bir yıl içerisinde 65 milyon insanın yarattığı tüm gelir) tahminen yüzde 20'si kadardır. Bu, ülkenin en büyük harcama kalemidir. Savunma harcamaları ise toplam harcamalar içerisindeki en büyük kalemdir.
Ankara Sanayi Odası'nın yaptığı araştırma sivil ihalelerde standart rüşvet oranının %5 olduğunu ortaya çıkardı. Sadece bu, 6 milyar dolara yakın bir paradır. Ama gereksiz yapılan ihaleler, alımlar ve israfı hesaplayacak olursak rüşvet olarak verilen 6 milyar doları iki veya üç ile çarpmamız gerekebilir. 12 -18 milyar dolar arasında bir meblağ ile Türk insanı için muazzam şeyler yapılabilir.
Türkiye Uluslarası Para Fonu, Avrupa Birliği ve bazı müttefikleri ile imzaladığı ikili anlaşmalarda ihale yasalarını değiştireceğini taahhüt etti. Ancak askeri ihaleler, bu yapılacak değişikliğinfdışında kalacak.fDiğer birçok ülkenin uygulamalarında da bu böyledir.
Ancak bizde askeri harcamalar (ihaleler ve satınalmalar buna dahildir,) sivil denetim kapsamı dışındadır. Sayıştay ve diğer sivil denetleme kurumları bu ihalaleri ve satın almaları denetleyemez. Anayasa, askeri harcamaların Cumhurbaşkanlığı Denetleme Kurulu'nun görev alanı dışında kalacağını yazar. Askerlerin kendi denetim mekanizması, subay müfettişleri var. Ancak uzmanlardan edindiğimiz bilgiye göre; bunlar askeri hiyerarşiye bağlı oldukları, emir komuta zinciri içerisinde faaliyet gösterdikleri için gerçekten etkin olma şansları fazla değildir. Çünkü, bir uzmanın söylediği gibi, "sonuçta komutan ne isterse o olacaktır."
Askeri ihalelerde uluslararası şeffaflık normları ve kontrol mekanizmaları geçerli değildir. Askerler kendi bütçelerini hazırlarlar, askeri bütçeler nerdeyse tartışılmadan Meclis'ten geçer, askeri harcamalar sivil denetim dışında, askerler tarafından hazırlanır.
CASA uçakları ile ilgili olarak, özellikle Hürriyet yazarı Emin Çölaşan'ın ortaya attığı iddialar bunun mükemmel bir sistem olmadığını açıkça gösteriyor. Çölaşan'ın yazısında adı geçen isimler -Milli Güvenlik Konseyi üyesi ve eski Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya, eski Savunma Bakanı Ercan Vuralhan, VIII. Cumhurbaşkanı rahmetli Turgut Özal'ın eşi Semra Özal- başka birçok olayda şahidi olduğumuz hadiselerin on yıl önce askeri alımlarda da cereyan etmiş olabileceğine dair kuvvetli bir izlenim veriyor.
Magazin
