  
Yatırım indirimi mi yoksa bindirimi mi?
Yatırımların, ülke ekonomisi açısından önemini uzun uzun anlatmaya gerek yok. Yatırımların bir kısmını kamu, bir kısmını da özel kesim gerçekleştiriyor. 2001 yılı bütçesinde, kamu yatırımı olarak öngörülen yatırım harcamaları, 3 katrilyon 470 trilyon lira. İlk üç ayda yapılan yatırım harcamalarının tutarı ise, 274 trilyon lira. Yani yılın ilk üç ayında yapılan yatırım harcamaları, yıllık hedefin yüzde 8'ini oluşturuyor.
Yaşanılan ekonomik krizi ve son altı yılda, yatırım harcamalarının GSMH içindeki payının, yüzde 2 dolayında olduğunu da gözönüne aldığımızda, kamu yatırımları konusunda fazla bir beklentiye girmemek gerekiyor. Bu aşamada, yerli ve yabancı sermayeli girişimcilerin yapacağı yatırımlar önem kazanıyor.
Bu nasıl teşvik?
Yatırım yapanları teşvik etmeye yönelik çok sayıda önlem var. Bunların başında da "yatırım indirimi" geliyor. Yatırım indirimi uygulamasında, yapılan yatırım harcamasının belirli bir yüzdesi (genellikle yüzde 100'ü), elde edilen kazançtan indiriliyor. Böylelikle, yatırım yapan firma birkaç yıl, gelir ya da kurumlar vergisi ödemiyor.
Bu aşamada, yatırım indirimi konusunda ilginç bazı çelişkiler yaşanıyor.
1- Gelir Vergisi mükellefi olan yatırımcılar, yararlandıkları yatırım indirimi tutarı üzerinden, stopaj ödemiyorlar. Oysa, kurumlar vergisi mükellefi olan yatırımcılar, yüzde 18 oranında stopaj (fon payı ile birlikte yüzde 19.8) ödüyorlar. Bir anlamda, yatırım yapanın kurum olması yani anonim şirket ya da limited şirket olması cezalandırılıyor.
2- Yatırım indiriminin bir "istisna" olduğu ve yatırımcı firmanın kazancından indirileceği belirtiliyor. Hatta, ilk yılda indirilemeyen yatırım indirimi tutarı, enflasyondan olumsuz etkilenmemesi için, izleyen yıllarda "yeniden değerleme oranına göre" yükseltiliyor. Sonuçta, kurum kazancından, yatırım indiriminin tamamı indirilinceye kadar kurumlar vergisi alınmıyor. Buraya kadar herşey güzel. Fakat yasanın bir başka maddesi ile de, kurumlar vergisinden müstesna tutulan kazançtan, "gelir vergisi stopajı" adı altında, başka bir vergi alınıyor.
3- Bir yandan, yerli ya da yabancı yatırımcıya "gel, yatırım yap senden kurumlar vergisi almayacağım" deniliyor. Diğer yandan da "istisna" denilen bu kazançtan, başka ad altında yüzde 19.8 vergi alıyor. O zaman bunun adı "yatırım indirimi istisnası" değil "yatırımcıya indirimli vergi" oluyor.
4- Geçmişte, yasada açıkça yazılı olmadığı halde, "kararname" ile, yasaya parantez içi bir hüküm eklenip, yatırım indirimine yüzde 15 stopaj getirilmişti. O günlerde, bunun Anayasa'ya aykırı olduğunu, yasa çıkartılması gerektiğini defalarca yazdık. Nitekim, Danıştay Dördüncü Dairesi, Kararname ile yapılan eklemeyi iptal etti. "Hatada ısrar" nedeniyle, 300 trilyon liranın üzerinde gelir kaybı oldu. Ardından, bu kaybı telafi etmek amacıyla, yüzde 15 olan stopaj 18'e (fon payı dahil 19.8'e) yükseltildi.
5- Yatırım indirimine ilişkin stopaj, 4605 sayılı Yasa ile 30 Kasım 2000 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde, Gelir Vergisi Kanununa eklendi (GVK Md. 94/6-b-ii). Stopajın oranı ise, 8 Aralık 2000 tarihinden geçerli olacak şekilde yüzde 18 olarak belirlendi (2000/1689 sayılı BKK). Bu nedenle, yatırımcıya geriye dönük olarak yani 1 Ocak 2000'den başlayacak şekilde, yüzde 18 stopaj uygulanması mümkün değil. Yakında, ayrı bir yazı konusu yapacağımız bu uygulamayla ilgili olarak "ihtirazi kayıtla" muhtasar beyanname verilip, dava açma yoluna gidilmesi gerekiyor. Nitekim, "geriye dönük stopaj oranı belirlenemeyeceği" hususunda, Danıştay'ın da daha önce vermiş olduğu kararlar var.
Yatırımlar yurtdışına
Biz yerli ve yabancı yatırımcıların, Türkiye'de yatırım yapmalarını beklerken, 2000 yılında, Türk firmaları yurtdışında yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım yaptılar. Son dört yılda yabancı ülkelerde, Türk firmalarının yaptığı yatırım tutarı ise, 2.2 milyar dolar.
Türk firmalarının yatırım için gittiği Romanya ve Bulgaristan'da, yatırımcıya bedava arsa tahsis edildiği gibi ayrıca 15 yılda vergi muafiyeti tanınıyor. Biz ise, yatırımcıya, yatırım indirimi olanağı sağlayıp kurumlar vergisinden müstesna tutuyoruz, hemen ardından da, başka adlar altında yüzde 19.8 vergi ve fon istiyoruz.
Bu gidişle, yabancı yatırımcı zor geleceği gibi, Türk yatırımcılarını da bu ülkede zor tutarız...
YARIN : Yatırımcılar Stopajı Beyan Ederken Ne Yapmalı?
|
Magazin
