Mali piyasaların özelliğidir, gelişmeleri önceden satın alır, gerçekleştiğinde de satarlar. Bizim piyasalarda bu eğilim daha da baskındır. Çünkü son 10 yıldaki büyük oynaklıklar hem piyasalara hem de tasarruf sahiplerine fırtınalı denizlerde yüzme tecrübesi kazandırdı. Bu nedenle de olumlu gelişmeleri "önceden satın alma" eğilimi, "daha da önceden satın almaya" dönüştü. Örnek, 2000 yılındaki faiz düşüşü ve borsa yükselişi bu eğilimin aşırılaşması sonucu rayından çıktı. Siyasi iktidara da aşırı bir prim verildi ve bu belki ekonomideki icraatlarda bir rehavete yol açtı. Sonuçta hem bonoda hem de borsada bu aşırı alım eğilimi kasım krizini besleyen ana etkenlerden biri oldu.
* Geçen yılın dersi- Ekonomi yönetiminin, piyasaların ve tasarruf sahiplerinin geçen yılki bu örneklerden ders çıkartması beklenir.
Ancak ortada kâr edilecek bir durum görüldüğünde herkesin oraya koşması ve sonuçta işin çığırından çıkması da doğal bir olay.
Dolayısıyla geçen seneki dersin bu seneye sınırlı bir etkisi olduğu söylenebilir. Üstelik Merkez Bankası'nın geçen seneki deneyime dayanarak hızlı faiz düşüşlerine sıcak bakmadığını ve bugünkü düzeylerin normal faiz düzeyleri olduğunu resmen açıklamasına karşılık.
Sonuçta Hazine faizleri yüzde 90'a kadar düştü.
Dolar bir süredir 1.100-1.200 bin lira arasına kilitlendi.
Borsa 0.62 centten başladığı çıkışını 1.14 cente kadar sürdürdü ve yüzde 84 prim yaptı.
Bu eğilimler dışarıdan 14.3 milyar doların geleceği haberiyle sağlandı.
Aslında piyasalar yaşanan son olaylardan da görüldüğü gibi, hatırı sayılır riskler alarak bu gelişmeleri önceden satın almaya başladılar.
* Faizde düşüş marjı var- Yüzde 90'lara inen faizlerde henüz ciddi bir kar realizasyonu yok. Çünkü mevduat faizleri daha düşük. Bu nedenle kişisel yatırımcılardan bonoya talep var. İçinde bulunduğumuz aylarda enflasyon yüksek. Ancak faiz piyasaları geçmiş enflasyona göre değil, gelecekteki enflasyona göre karar veriyor. Yılsonu enflasyon hedefi yüzde 57. Bunu tutturmak zor. Yüzde 70'ler düzeyinde bir enflasyon alınsa bile, faizin hala düşeceği bir marjı var. Bunu da Merkez Bankası'nın tutumuyla biraz vadeye yayarak yapabilir.
* Dövizde yerinde sayma- Devalüasyonun ardından dış yardımın da gelecek olmasının doğurduğu sonuçla dolara yatırım durdu. Çünkü aylarca prim yapmaması söz konusu olabilir. Merkez Bankası'nın yavaş yavaş rezerv kazanmaya başlaması, yaz konjonktürü ve sağlanan dış yardım, yüzde 49'luk devalüasyon üzerine eklenince dövizin birkaç ay yerinde sayacağı inancını pekiştiriyor. Bu durumda tasarruf sahibi faiz gelirinden olurum korkusuyla dövize talebini kesti. Siyasi istikrarsızlık ortaya çıkmazsa bu beklentinin gerçekleşme olasılığının yüksek olduğu söylenebilir.
* Borsada iyi haber ihtiyacı- Borsada yükseliş dolar bazında bir ayda tam olarak yüzde 84'e vardıktan sonra cuma günü ciddi bir kâr realizasyonu ile karşılaştı. Borsa şimdiye kadar makro ekonomik durumun iyiye gideceğini satın aldı. Şirketlerin durumunda ise aynı hızda bir düzelme yok. Sadece devalüasyondan dolayı döviz geliri iyi olan sektörlere yatırım yapıldı. Bir de bankalar kesiminde ayıklanmanın etkisiyle büyüklerin pazar payını daha da büyüteceği satın alınıyor. Elbetteki bu satın alma da uzun vadeli bir yatırım.
Şimdi gelinen aşamada Telekom yasasının çıkması bekleniyor. Ardından dış yardımın gelecek olması ve IMF ile anlaşmanın resmileşmesi gündeme gelecek.
Bunlar piyasaları tutacak gelişmeler. Ancak borsayı daha yukarıya sürüklemek için iyi bir habere ihtiyaç var.
* Sonuç- "Acelen olduğu zaman yavaş giyin" Fransız Atasözü
Magazin
