Win-Türkçe
ASCII

KOMİSYON VAR
Bir banka, aracı kurum ve hatta Merkez Bankası'nın 21 şubesinden bono ihalesine girebilirsiniz. Bankalar genelde anaparanızın onbinde 3'ü ile 5'i kadar komisyon alır. Bu komisyonun TL olarak değeri, faize veya ihalenin vadesine göre değişir. Son ihaleden örnek verelim: 10 milyarlık alım yapmış olsaydınız, banka 3 ile 5 milyon arasında komisyon kesecekti. Ancak Merkez Bankası'ndan katılmanız halinde komisyon ödemezsiniz.

* İhaleye girmek için bir alt limit var mı?

AZ TUTARLAR MERKEZ'E
Her bankada değişik bir alt sınır uygulaması var. Son ihalede bazı bankalar alt limiti 5 milyar nominal değere indirmişti. Çok yaygın şube ağı olan bir bankada alt limit 100 milyara kadar çıkarılmıştı. Yatırımcıdan o kadar çok talep geldi ki, bankalar yetiştirebilmek için alt sınırı yüksek tuttu.

Ancak Merkez Bankası'nda limit, nominal değer olarak 250 milyon lira. Yani çok düşük.

* Nominal nedir? Yani 250 milyon liralık bono alabilir miyim?

Merkez Bankası'na gidip ihaleye katılırsanız, 250 milyondan da az bir tutarda alabilirsiniz. Nominal değer, bononun vade sonunda ulaştığı değerdir. Yine son ihaleden örnek gösterelim: İhalede 27 Haziran 2001 vadeli bono satıldı. Eğer siz 250 milyon nominal değerde bir bono alsaydınız, 27 Haziran'da elinize 250 milyon lira geçecekti. Satın alırken ödediğiniz para 187 milyon olacaktı. Bu aradaki fark da faiz kazancınızı gösterecekti.

Bonolar iskontolu satılır. Hazine, (hisse senetlerinde olduğu gibi) bonolarını paylara bölerek satışa sunar. Her payın vade sonu değeri 100 bin liradır. Buna nominal değer denir. Siz de 100 bin lirayı alırken örneğin Hazine'ye 75 bin lira verirsiniz. Aradaki 25 bin lira da faiz kazancınız olur. Sizin bonoyu alırken verdiğiniz 75 bin liraya "birim fiyat" denir.

*Peki ben ihaleye girerken dönem faizini mi belirteceğim?

HESABINIZA DİKKAT
İhaleye girerken iki rakam verilmesi gerekiyor. Nominal tutar ve birim fiyat. Önce faiz oranı belirleniyor, daha sonra bu faiz baz alınarak birim fiyat hesaplanıyor. Bunun hesabı karışık olduğu için bankalar yatırımcıya yardımcı oluyor. Diyelim müşterinin 4 milyar lirası var. Müşteriye "Paranıza 78 milyon daha eklerseniz, 5 milyar lira nominallik bono alabilirsiniz" diyor. (Vadede alacağınız para hep yuvarlak rakam, bugün ödeyeceğiniz tutar hep küsuratlı olur.) Hesap yapıp, adınıza ihaleye katılıyor.

* Saat kaça kadar ihaleye katılabiliyorum?

Eğer bir Merkez Bankası şubesinden ihaleye giriyorsanız, ihale günü saat 12:00'ye kadar. (Merkez Bankası 3 Nisan ihalesi için teklifleri 2 Nisan sabahından itibaren almaya başlıyor.) Ama bankalardan girecekseniz, genellikle ihale günü saat 11:00'e kadar. Çünkü bankalar tüm şubelerden teklifleri toplayıp, onları birleştiriyorlar. Toplu teklif veriyor. Bu işlem zaman alıyor.

*İhalenin sonucu ne zaman belli oluyor?

Hazine ihale günü saat 15:00 civarında açıklama yapıyor.

Tek fiyat sistemi işinize yarayacak
*Nisanda yapılacak ihalelerde "tek fiyat" sisteminin kullanılacağı açıklandı. Bu ne demek?

Eğer ihalede bono almaya hak kazandıysanız, istediğiniz faiz oranı ne olursa olsun, ihalede geçerli en yüksek faizden bonoyu alacaksınız demektir. Bir örnek verelim. Hazine 3 Nisan günü 126 günlük ihale düzenleyecek. En az 500 trilyonluk satış yapacak. Diyelim ihaleye 1.5 katrilyonluk teklif geldi. Hazine 800 trilyonunu karşılamaya karar verdi. Ve "İhalede en yüksek yıllık faiz yüzde 100 oldu" diye açıklama yaptı. Eğer siz yüzde 100'ün altında bir faiz teklifiyle ihaleye girdiyseniz, bono aldınız demektir. Tek fiyat sistemi uygulandığı için, faiz oranınız isterse yüzde 80 olsun, bonoyu yüzde 100'den alacaksınız. Yani ille de bono almak istiyorsanız, yüksek faiz isteyip riske girmenis gerekmiyor.

* İhaleye katılmak için önceden para yatırmam gerekiyor mu?

Merkez Bankası'ndan katılanlar nominal tutarın yüzde 1'i kadar teminat yatırıyor. Örneğin 10 milyar lira nominal için, 100 milyon yatırmanız yeterli. Bankalarda uygulama değişik. Teminatın dışında, bedelin tamamını veya bir kısmını isteyebilirler. Tabi teminatın dışındaki kısmı gecelik faizde değerlendirebilirsiniz. Banka kanalı ile ihaleye girip kazananlar parasını (eksikse) ertesi gün tamamlıyor. Merkez Bankası'ndan ihaleye girenler ise teminatın üstünü ertesi gün veriyor. Zaten Hazine de ihaleden sonraki gün paraları alıp, bonoları teslim ediyor.

* Diyelim ki bono alamadım. Param ne oluyor?

Eğer Merkez Bankası'ndan ihaleye girdiyseniz. Teminatınızı aynı gün geri alabilirsiniz. Bankalar genellikle teminatı bir gün sonra geri veriyor.