Dış destek üstüne
Türkiye rivayetler ülkesidir. Nereden çıktığını bilmediğiniz bir laf gündeme hakim olur. Şu sıralarda en sık duyduklarımdan biri "Nisan'ın falanca günü İstanbul'da deprem olacakmış". Kim demiş? Nereden biliyormuş? Meçhul.
Ekonomik krizle beraber Türkiye'ye dış dünyadan gelecek yardım içeride bir açık arttırma konusu oldu. Sayılar ortalıkta uçuşmaya başladı. 30 milyar dolar gerekiyormuş. Yok, 30 yetmez, 40 milyar dolar şart. Hayır, bence 50 milyar lazım.
Hemen gaza geldiğimiz kesin. Aklı başında insanlar bile bu söylentilere inanabiliyor. Kendi kendimize gelin güvey oluyoruz. Gerçekleşme ihtimali hiç olmayan beklentiler yaratıyoruz. Sonra da hayal kırıklığı geliyor.
Türkiye anlamakta zorlanıyor ama dünya değişti. Dilimizde tüy bitti. Bir türlü anlatamadık. Soğuk savaş bitti. Coğrafi yerimiz belki hala önemli. Ama komünizm tehdidi dönemindeki gibi acil ve hayati bir değeri kalmadı.
O arada Türkiye'de büyüdü ve gelişti. Sorunlarını dış kaynakla çözebilmesi için gereken meblağlar çok arttı. Başta Rusya, eski komünist ülkeler de şimdi kaynak talep ediyorlar. Bunlar kötü örnek oluşturdular.
Rusya'yı hatırlayın. 1990'larda çok büyük dış yardım verildi. Ne oldu bu kaynaklar? Küçük bir azınlığın cebine gitti. Rusya dipsiz kuyuya dönüştü. Verdikçe daha fazla ister hale geldi. Sonunda ipini çektiler.
Dornbusch söylemişti
Okuyucularım MIT'in ünlü iktisatçısı Rudi Dornbusch'u tanıyor. Dornbusch'un "İşletme ve Finans" adlı dergide yayınlanan söyleşisinden 7 Mart 1999 tarihli Para Dergisi yazımda uzun bir alıntı yapmıştım. Konu Türkiye, Dornbusch şöyle diyor:
"Türk siyasetçilerinin ekonomiyi ilelebet kötü yönetmeleri için IMF'nin size devasa paralar vereceğini hiç beklemeyin. Uluslararası kuruluşların amacı bu değil. Ben vergi mükellefi olarak bu parayı size ödemeye razı değilim. Komşularım yada başkaları da değil. Yani, ülkeler akıllarını başlarına toplayacaklar ve kendilerine çeki düzen verecekler. Artık büyük devlete, suistimale boğulmuş devlete yer yok."
Mesaj çok açık. Dornbusch Amerikan vergi mükellefi sıfatı ile konuşuyor. Ödediğim vergilerin Türkiye'ye verilmesine karşıyım diyor. Nedenlerini sayıyor. Özellikle suistimal (corruption) sözcüğünü kullanıyor. Amerikada herkes benim gibi düşünüyor demeye getiriyor.
Bir hususa dikkatinizi çekerim. Dornbusch Demokrat Partiye daha yakın bir iktisatçı. Dolayısı ile dış yardım konusunda Bush yönetimi gibi şahin değil. Güvercin. Ama o bile kötü yönetimlere ABD vergi mükellefinin sübvansiyon vermesine karşı net şekilde çıkıyor.
Bir konuşma
Biraz roman yazalım. Washington'da yardım tartışılıyor. Bakan Derviş elindeki tabloları göstererek Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu kaynağı anlatıyor. "Bize güvenin, gerekli reformları yapıp ekonomiyi düze çıkartacağız" diyor.
Amerikalı yetkili soruyor. "Peki, vatandaşınız size güveniyor mu?" Derviş, biraz şaşkın "evet, güveniyor" cevabını veriyor. Yetkili devam ediyor. "Sanmıyorum, size güvenseler tasarruflarını dövizde tutmazlardı. Sordum, Türkler dolarlarını bozdurmadığı gibi dolar alıyormuş!"
Derviş sessiz kalınca Amerikalı devam ediyor. "Benim vergi mükellefimden kaynak istiyorsunuz ama sizin vatandaşınız milyarlarca dolar dövizin üstünde oturuyor. Olur mu? Önce onlar size güvensin. Dolardan vazgeçip TL'ye geçsinler.
Siz o kaynağı kullanın. Eğer yetmezse o zaman bizle gelip konuşun. Vatandaşının güvendiği yönetime elbette biz de yardım ederiz. Ama vatandaşının güvenmediği yönetime neden yardım edelim?"
Muhabbeti geçen haftanın konusuna bağlayalım. Şehir suyunda sorun belirince hidrofor almanın herkes için en akılcı çözüm olduğunda hala ısrarlı mısınız? Neyse, hidroforunuzu güle güle kullanın. Su bulursanız tabii...
Magazin
