Diğer özgürlükler konusunda Avrupa'nın en nal toplayan ülkesi olduğumuz kesin, ama bir konuda bayrağı göğüsledik.
Döviz kurunu tespit konusunda - Hey, ben özgürüm! Sen, o diğerleri. Hepimiz özgürüz. Her Türk vatandaşı doların Türk Lirası karşısındaki değerini kendi keyfine göre tespit edebilir. Limit yok, kontrol yok, ceza yok.
Çalıştığım şirket maaşımı öderken doları 680 bin liradan hesaplıyor.
Çalıştığım şirketin çalıştırdığı, internet hizmeti aldığım bir şirket krizden sonra "abonelerini mağdur etmemek için" kuru 795 bin lirada sabitledi. Dün "Sabit kur politikası"nı terketti ve "Merkez Bankası Efektif Dolar Satış Kuru" üzerinden işlem yapmaya başladı. Bu kur dün 997,510 lira idi.
Bimex adlı bir şirketten aldığım bilgisayar programına yaptığım ödemede doları 800 liradan hesapladılar. Türkiye Amerikan Araştırma Enstitüsü doları balo davetiyelerini satarken yuvarlak 1 milyon liradan hesapladı.
Bugün saç traşı olduktan sonra berberimin TL'ye 25 devaüle ettiğini öğredim. Traş ve şampuan 8 milyon liradan 10 milyon liraya çıkmıştı.
Üsküdar'dan Kuzguncuk'taki evimin kapısına bırakan taksinin taksimetresinde yabancı bir rakam vardı. "Yüzde 25 zam aldık, abi," dedi şöför.
Soru: Peki kur yukarıdakilerden hangisi?
Cevap: Hepsi ve hiçbiri.
Herkesin bildiği gibi 23 Şubat'ta Merkez Bankası kuru dalgalanmaya bıraktı. Yani, eskiden yaptığı gibi dövizin fiyatını tespit etmekten vazgeçerek, arz ve talebe bıraktı. Ancak ne arz ne de talep var. Daha doğrusu, arz ve talep normalin o kadar altında ki meydana getirdiği fiyatın doğru olması mümkün değil.
Türkiye'nin bir günlük toplam döviz girdi ve çıktısı günde ortalama 375 milyon dolar civarındadır. Bu rakam birkaç haftadan beri günlük 10-15 milyon dolar civarında. Çok az yani. Ama azdı çoktu, umursamadan, Merkez Bankası bu anormal alışverişi baz alarak her gün kur açıklıyor.
Madem ki Merkez Bankası'nın belirlediği kurdan, Merkez Bankası dahil döviz alıp satan yok, bu kurun önemi ne?
Önemi şu: Bütün şirketler, hesaplarında bu kuru temel alıyorlar. Örneğin, Türkiye'nin benzin ihtiyacının büyük bir bölümünü sağlayan Tüpraş Rafinerisi ile en büyük dağıtıcı olan Petrol Ofisi otomatik olarak dolarda meydana gelen artışları fiyatlarına yansıtma şansına sahip. Benzin fiyatlarını tespit ederken bu kuru uyguluyorlar. Ve bu, ülkedeki bütün fiyatlara yansıyor.
Bunun gibi birçok şirket de bu kurları esas aldığına göre Merkez Bankası'nın döviz kuru ekonomiyi dipten sarsıyor.
"Peki ne olacak?" sorusunun cevabını bilmiyorum. Ama bilen, ya da bildiğini sanan biriyle sizi baş başa bırakarak, bana getirdiği para 23 Şubat'tan bu yana dolar bazında %0 azalmış olan bu yazıyı bitireceğim.
Büyük bir Amerikan yatırım bankası şu tahminde bulunuyor: Şubatta 686,000 lira olan dolar aralık sonunda 1,400,000 lira olacak, yani fiyatı yüzde 104 artacak. Yıllık bazda tüketici fiyat endeksi, yani enflasyon 2001 yılında yüzde 82 civarında olacak.
