Medyadaki kriz

Türkiye'de bundan önce yaşanan bütün basın krizleri tek bir yayın organı ya da bir kuruluşla sınırlı kalıyordu. Bu kez bütün medyayı etkisi altına alan bir kriz dönemi yaşanıyor.

Son dört yıldır medyanın içinde bulunup da, bu krizin bir yanıyla tanışmamış, etkilenmemiş medya çalışanı ve kuruluşu kalmadı. Krizin önemli sonuçlarından biri bütün sektörü saran işsizlik olayıdır. Bütün sektörü etkisi altına alan dalga, gerçekten üzücü insani sonuçlara yol açmıştır.

Krize ve sonuçlarına bakarken, çoğu medya emekçisinin kendi kişisel konumları ve etkilenmeleri dolayısıyla subjektif yorumlara yönelmesi de doğaldır. Böyle bir ortamda, kişisel ve duygusal etkilenmelerden kaçınmak mümkün değildir. Herkes kendi konumu ve kişisel etkilenmesine göre tepki gösterecektir.

Krizin sonuçlarından okuyucu da etkilenmiştir. Azalan sayfalar, kaldırılan ekler, dolayısıyla ürün içeriğindeki gerilemeler de okuyucunun kaybıdır.

İşte medyatik manzara
Bu krizin de, ülkemizde şu anda benzer krizler yaşayan diğer sektörlerde olduğu gibi ekonomik bir altyapısı vardır.

Ülkemizdeki medyatik manzaranın rakamsal görüntüsü şöyledir: 16 ulusal gazete, 100 dolayında haftalık ve aylık dergi, 20 ulusal televizyon kanalı, 2 şifreli kanal, 2 dijital yayın ağı ve binlerce radyo.

Gazetelerin toplam günlük satışları şu anda 3 milyon adet dolayındadır. Toplam dergi satışları 500 binin altındadır. Ulusal televizyonlar sadece reklam gelirleriyle ayakta durmaya çalışırken, şifreli ve dijital kanalların üyelik sayıları Batı örneklerine göre inanılmaz düşüktür.

Bu, toplumsal bir gerçeğin ekonomik yansımasının görüntüsüdür. Gazete ve dergilerin satış gelirleri onları "yaşatacak" düzeyin çok altındadır. Yani alıcı azdır...

Burada genel bir "içerik" eleştirisi ve yeni okuyucu kazanamama nedenleri üzerine ayrı bir tartışma yapılabilir. Ancak bu da bütün "geriliği" açıklayamaz. Çünkü birbirinden çok farklı yayın politikalarına, içerik özelliklerine, okur hedeflerine sahip yayın organları vardır ve herkes "az satıştan muzdarip"tir.

Ekonomik gerçekler
Bu çeşitliliğe rağmen okur sayısının Batı ölçülerine göre bu kadar düşük olmasının bir nedeni, hep üzerinde durduğumuz okuma alışkanlığının geriliği, eğitim sisteminde okumayı teşvik eden hiç bir unsur olmamasıdır. Diğeri ise kuşkusuz yine "ekonomik"tir. Ekonomideki seyrek bolluk dönemleri dışında, alım gücünün sürekli azaldığı bir ekonomik ortamda okumak için para harcamak "lüks" kalmaktadır.

Ekonomik gerçeğin diğer yanı reklamdır. Türkiye'deki toplam reklam harcaması geçen yıl 1 milyar dolar olmuştur. (Aşağıdaki tabloda bu rakamın kıyaslamalı olarak ne anlama geldiği görülebilir.) Bunun 450 milyon doları televizyonlara, 430 milyon doları basına gitmiştir. Aynı kısır döngü burada da ortaya çıkmaktadır: Ekonomideki canlılığın yüksek reklam harcamalarıyla beslenmesi bütün medyayı da besleyecek ve canlandıracak yerde, durum tam tersidir.

Ekonomideki genel kriz dalgasının ilk vurduğu sektör medya olmuştur. 1980'lerin ikinci yarısındaki gelişmeyle birlikte büyümeye başlayan medya sektörü, 90'ların başında büyümeyi zorlamaya devam etmiştir. Bugün gelinen noktada ise ekonominin gerçek büyümesinin ötesinde bir büyüme yaşayan medyanın bir geri aşamaya düşmesi söz konusudur.

Medya toplumun birebir ve en net gösteren aynasıdır. Bu yüzden de genel krizi en başta ve en şiddetli biçimiyle medya yaşamıştır. Bu sıcaklık geçince olayın "iç" ve mesleki boyutları da daha objektif olarak tartışılacaktır.