Kira tartışması ve emsal kira

Önceki günkü, "ev sahipleri ve kiracılara şok!.." yazımız, Türkiye genelinde büyük yankı uyandırdı. Kiralara yüzde 10'luk sınırlama getiren yasa ile Gelir Vergisi Yasası arasındaki çelişkiyi ortaya koyan yazımız üzerine, Maliye Bakanlığı da dün bir açıklama yaptı. Yapılan açıklamada özetle; Gelir Vergisi Yasası'nda yer alan emsal kira bedeli esasının;

* Gayrimenkullerin kira alınmadan başkalarının kullanımına tahsis edilmesi halinde,

* Kira bedelinin tespit edilemediği durumlarda,

* Kira bedelinin muvazaalı yollarla düşük gösterildiği durumlarda, uygulandığı belirtiliyor. Bu arada, kiralara sınırlama getiren yasa çıkmadan önce yayımlanan 5 Ocak 1999 tarihli Gelir Vergisi İç Genelgesi'de dayanak gösteriliyor.

Tartışma yeni değil
Sabah okurları anımsayacaktır, bu tartışma yeni değil. Konuyu ilk kez 1 Aralık 1998 tarihli Sabah'ta ele almıştık. O dönemde, verilen emlak vergisi beyannamelerinde gösterilen değerin, 3 ay sonra yüzde 77.8 arttırılmasındaki yanlışa dikkati çekmiş ve bu artışın, beyan edilecek kira gelirine esas olan "emsal kira bedeli" yönünden, kira gelirlerini artıracağını, önce Sabah'ta sonra da ATV'de açıklamıştık. TV'deki açıklamamız kısa bir süre sonra, telefonla canlı yayına katılarak açıklama yapan dönemin Maliye Bakanının; yüzde 77.8'lik orana göre yapılan artışın, evsahiplerinin vergisini binde 1 oranında etkileyeceğini iddia etmesi üzerine, program yapımcısı Murat Atıl, "O dediğiniz, emlak vergisi yönünden, Şükrü Hoca'nın açıklaması, Gelir Vergisi ile ilgiliydi. Gelir Vergisi yönünden, emsal kira bedeli ile ilgili bir yasa maddesi var mı, yok mu?" diye sormuş, Bakan da "var ama uygulanmayacak" demişti.

Ertesi gün Sabah, bu tartışmaya "yasa ne diyorsa o..." başlığıyla son noktayı koyarken, dönemin Maliye Bakanı'na şu iki soruyu yöneltmeyi de ihmal etmemişti.

1- Maliye Bakanı "73. madde uygulanmaz" dedi. Bir yasa maddesinin uygulanmayacağını söylemek yasal mı? Yasa hükmü herzaman kişilerin açıklamasının önünde değil mi?

2- Peki yasa uygulanmayacaksa, neden Maliye Bakanlığı'nın vatandaşlara dağıttığı ve kira gelirlerinin nasıl doldurulacağını belirten rehber kitapçıklarda tersi örnekler yer alıyor.

Yasa ne diyorsa o
Aradan iki yıl geçti, şimdi aynı filmin benzerini tekrar izliyoruz. Ortada yıllardır değişmeyen açık bir yasa hükmü var. Gelir Vergisi Yasası'nın 73. maddesinde yazılı olan ve emsal kira bedelinin uygulama esaslarını açıklayan bu hükmü, yasada yer almayan açıklamalar yapmak ve örnekler vermek suretiyle;

* İç genelgeyle,

* Basın açıklamasıyla

değiştirmek mümkün değildir. Maliye Bakanlığı bu yola başvurmuştur ancak bu yol yasal değildir. Yasa ancak yasayla değişir, genelgeyle, tebliğ ya da duyuru ile yasa değişmez...

Bu yıl, kira geliri elde edenlerin verecekleri beyannamelerde ve Maliye'nin bununla ilgili kılavuzunda, "kira alınan gayrimenkulün vergi değeri" sorulmaktadır. Soruluyor, çünkü bu değer, "emsal kira bedeli" hesaplamasına ve buna göre vergi alınmasına esas olan değerdir. Geçtiğimiz yıllarda, yasaya aykırı çeşitli tebliğler ve genelgeler Danıştay'ca iptal edildi. Genelge ya da tebliğ hatta kararname, hiçbir zaman yasa hükmünün önüne geçemez. Türkiye bir hukuk devletiyse, yasada yazılı olan esastır yani yasa ne diyorsa o'dur...

Yüzde 60 artışa yanıt yok
Maliye'nin açıklamasında, 22 Aralık 2000 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan yüzde 58'lik ve yüzde 60'lık kira artışına değinilmiyor. Bakanlık'ca yapılan açıklamada 1 Ocak 2001'den itibaren, basit usule tabi olan vergi mükelleflerinin işyeri kira bedeline ilişikin tutar. Büyükşehir belediye sınırları içinde yüzde 58, diğerlerinde ise yüzde 60 oranında artırılmıştı. Maliye'nin dünkü açıklamasında yüzde 10'luk kira sınırlamasıyla çelişen bu artırıma, değinilmediği dikkati çekti.