Ücretlilere vergi iadesi zarfı hazırlama kılavuzu

Hangi ürün ve hizmetler vergi iadesi kapsamına giriyor? Ne kadarlık fiş vereceksiniz? Başka bir işe başladınız, zarfınızı nereye vereceksiniz? İşte tüm bu soruların yanıtları...

Milyonlarca işçi ve memur 20 Ocak 2001 tarihine kadar vergi iadesi zarflarını doldurup, işverenlerine vermek zorundalar.

Yasada "özel gider indirimi" olarak adlandırılan ancak halk arasında daha çok "ücretlilere vergi iadesi" şeklinde ifade edilen uygulamaya göre, ücretliler, 1 Ocak-31 Aralık 2000 dönemine ait, biriktirdikleri harcama belgelerini, 20 Ocak 2001 akşamına kadar, "özel gider indirimine ait bildirim" ile işverenlerine verecekler.

Gerçek usule tabi ücretlilerin eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira gelirlerinin yıllık toplam tutarının 1/3'ü (Bu tutar ücret vergi matrahının % 5'ini geçemez) özel gider indirimine konu edilecek.

Harcamaların özel gider indirimine konu olabilmesi için aranılan koşullar

Harcamaların, özel gider indirimine konu olabilmesi için;

*Eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira giderlerinden olması,

* Türkiye'de yapılması,

*Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden alınan belgelerle kanıtlanması,

* Mükellefin kendisi, eşi ve çocukları adına yapılması ve ticari teamüllere uygun olması gerekiyor.

Örnek 1
Aylık net ücret geliri 250 milyon lira olan ücretli (A) bir defada 3 milyar liralık giyim, 2 milyar liralık yiyecek harcaması yapmıştır.

Bu ücretlinin aylık net ücret gelirinin 250 milyon lira olması nedeniyle bir defada 3 milyar liralık giyim ve 2 milyar liralık yiyecek harcaması yapması mümkün değildir. Bu nedenle, sözkonusu harcamalar özel gider indirimine konu harcama belgesi kapsamına girmekle beraber, gerçek bir harcamayı yansıtmıyor.

Örnek 2
Aylık net ücret geliri 200 milyon lira olan iki çocuklu ücretli (B), değişik tarihlerde 10 kasa limon, 50 kg ıspanak, 50 kg pırasa, 100 kg portakal, 20 kg mercimek, 50 kg fasulye, 50 kg pirinç, 50 kg soğan ve 50 kg patates almıştır.

Ücretli (B)nin; 10 kasa limon, 50 kg ıspanak, 50 kg pırasa, 100 kg portakal alımına ilişkin harcamaları her ne kadar özel gider indirimine konu olan yiyecek giderleri kapsamında ise de, bu giderlerin gerçek harcamaları yansıtmaması, başka bir ifadeyle gerçek tüketime yönelik bir harcama olmaması nedeniyle, özel gider indirimine konu harcama olarak dikkate alınmaması gerekir.

Ancak, 20 kg mercimek, 50 kg fasulye, 50 kg pirinç, 50 kg soğan ve 50 kg patates, ülkemizde genelde kış yiyecekleri olarak toptan alınması ve gerçek tüketime yönelik olması nedeniyle, söz konusu harcamaların özel gider indirimine konu edilmesi gerekir.

Özel gider indirimine konu olan harcamalar

A- Eğitim giderleri
Eğitim-öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim amacıyla yapılan ödemeler ile kurs ücretleri kitap ve kırtasiye alımları için yapılan harcamaları ve eğitim amaçlı servis ücretleri özel gider indirimine esas alınacaktır.

B- Sağlık giderleri
Ücretlilerin yaptığı ilaç masrafı, sağlık malzemesi ve hastane giderleri ile muayene, tahlil, fizik tedavi ve diş protez ücretleri, gözlük ve lens alımları gibi sağlık harcamaları özel gider indirimine konu teşkil edecektir. Ücretlilerin yaptığı bu harcamaların bir kısmının işverence karşılanması halinde, ücretlinin kendisinin karşıladığı harcama tutarı özel gider indirimine konu olacaktır.

C- Gıda giderleri
Gıda giderlerinden, her türlü yiyecek ve içecek için yapılan harcamaların anlaşılması gerekir. Ancak içecek giderlerinden; sigara, alkollü içkiler ve bira bu kapsamda değerlendirilmeyecektir. Ayrıca, evlerde beslenen kuş, kedi, köpek gibi hayvanlar ile diğer hayvanların tüketimi için alınan yem, mama vesair gıda maddelerine dahil harcamalar gıda giderleri kapsamına girmeyecek ve özel gider indirimine konu tekil etmeyecektir.

D- Giyim giderleri
Giyim giderlerinden kumaş, hazır elbise, ayakkabı, şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer gibi giyime müteallik her türlü malların satın alınması için yapılan harcamalar ile bunlara ilişkin dikim, tamir, onarım gibi harcamaların anlaşılması gerekmektedir.

E- Kira giderleri
İkamet edilen konut için yapılan kira ödemesinin tamamının anlaşılması gerekir. Bu uygulamada, kiranın defaten veya birkaç aylık veya aylık dönemler itibariyle ödenmesinin önemi bulunmamaktadır. Ancak, kira ödemesinin kapsadığı dönem belgede belirtilecektir.

Harcamaların özel gider indirimine konu olabilmesi için aranılacak belgeler

Gerçek usule tabi ücretliler özel gider indirimine konu olan harcamalarını, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden alacakları;

* Fatura,

* Serbest meslek makbuzu,

*Perakende satış fişi,

*Yazar kasa fişi (ödeme kaydedici cihaz fişi), ile belgelendireceklerdir.

Harcamaların özel gider indirimine konu olabilmesi için aranılacak belgelerle ilgili özellikli durumlar

A- Perakende satış fişi ve yazar kasa fişi
Özel gider indirimine konu olan harcamalara ilişkin olarak alınan perakende satış fişi ve yazar kasa fişlerinin bedelinin 76 milyon lirayı aşıp aşmadığına bakılması gerekir. Bu miktarların altında ise özel gider indirimine konu harcama belgesi olarak dikkate alınması, bu miktarı aşması halinde ise Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre düzenlenmemiş olması nedeniyle, bu belgenin tamamının dikkate alınmaması gerekir. Çünkü, 76 milyon lirayı aşan harcamaların fatura ile belgelendirilmesi zorunludur. (76 milyon liralık fatura sınırı 2001 yılı için 150 milyon liraya yükseltildi.)

B- Bankalarca düzenlenecek belgeler
Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 257. maddesinin Maliye Bakanlığı'na verdiği yetkiye dayanılarak, bankaların yaptıkları hizmet ve satış işlemlerine ilişkin kayıtlarının dayanağı olan fatura yerine, banka tarafından verilen belgelerin de fatura olarak kabul edilerek bu belgelerin (istenilen bilgilerin yer alması şartıyla) özel gider indiriminde harcama belgesi olarak kabul edilmesi gerekecektir.

Kiralamalarda düzenlenecek belgelerin özel indirimi karşısındaki durumu

Gerçek kişilerden yapılan kiralamalara ilişkin olarak kira kontratı yanında aşağıda belirtilen belgelerin, özel gider indirimine konu harcama belgesi olarak kabul edilmesi gerekir.

Bu belgeler;
*Kira kontratının arka sayfasında yer alan kiranın alındığına dair bölümünün, kira geliri elde eden tarafından imzalanmış şekliyle birlikte kira kontratı,

*Kira ödemesinin nakden yapılması halinde, kira geliri elde edenden alınacak kiranın ödendiğine ilişkin herhangi bir belge,

*Banka vasıtasıyla ödenmişse dekont,

*Bankamatik vasıtasıyla ödenmiş ise bankamatik makbuzudur (kira bedeli olarak kime ve ne kadar ödendiğinin belirtilmesi halinde).

Genel bütçeye dahil dairelere ait lojman kiraları özel gider indirimine konu edilmeyecektir. Ancak kurumlar vergisine tabi olan kamu iktisadi teşekkülleri ve diğer müesseselere ait lojman giderlerinin lojman giderleri karşılığında ücretlilere fatura verilmesi şartıyla özel gider indirimine konu edilecektir.

Örneğin, kurumlar vergisine tabi olmayan kurumlara ait lojmanlarda oturanların ödemiş oldukları lojman kiraları özel gider indirimine konu edilmeyecektir. Ancak kurumlar vergisine tabi olan PTT, THY ve TEK gibi müesseselerin lojmanlarında oturanların ödemiş oldukları lojman kiraları, bu kurumların lojman gelirleri karşılığında ilgililere fatura vermesi şartıyla özel gider indirimine tabi olacaktır.

Ücretlilerce yapılacak işlemler
Gerçek usule tabi olan ücretliler, 01.01.2000-31.12.2000 tarihleri arasında özel gider indirimine esas olan ve kendisi, eş ve çocukları ile ilgili olarak yaptıkları harcamalara ait aldıkları harcama belgelerini "özel gider indirimine ait bildirim" esaslarına göre dolduracaklar ve bu belgeleri, 20 Ocak 2001 gününe kadar özel gider indirimine ait bildirim ile halen çalıştıkları veya en son çalışmış oldukları işverene ibraz edeceklerdir.

Ancak bu bildirimin doldurulmasında, harcamaların toplam tutarının 1/3'ünü ve bu vergi matrahının yüzde 35'ini geçmeyecek şekilde, bir başka ifade ile vergi matrahının yüzde 105'i tutarına kadar belgeyi hesaplayarak bildirimde göstereceklerdir.

A- 1 Ocak 2000-31 Aralık 2000 tarihleri arasında işveren değiştiren ücretlilerin yapacakları işlemler
1999 yılı içerisinde bir işveren nezdinde ücretli olarak çalışmakta iken, bu yıl içerisinde işveren değiştiren ücretliler, 2000 yılına ilişkin özel gider indirimine ait bildirimi en son çalıştığı işverene vereceklerdir. Ancak bu ücretliler; daha önce çalıştığı işvereni tarafından kendilerine ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrahtan kesilen gelir vergisini ve kesilen bu vergilerin bağlı bulundukları vergi dairesine yatırılmış olduğunu gösteren bir belgeyi, en son çalıştığı işverenine ibraz edecektir.

B- 1 Ocak 2001 tarihinden itibaren işveren değiştiren veya işten ayrılan ücretlilerin yapacakları işlemler
Öteden beri çalışmakta iken 1 Ocak 2001'den sonra işveren değiştiren veya işten ayrılanlar; 1 Ocak 2000-31 Aralık 2000 arasında özel gider indirimine konu olan harcama belgelerini, özel gider indirimine ait bildirimde yer alan bilgiler doğrultusunda doldurularak, bu bildirim ekiyle birlikte, 1 Ocak 2000'den önce çalıştığı işverenine 20 Ocak 2001'e kadar vereceklerdir. Söz konusu bildirimi işverenine verdikten sonra işten ayrılıp başka bir işveren nezdinde ücretli olarak çalışan veya çalışmayan ücretliler ise özel gider indirimine ait bildirimi işverenlerine verdiklerinden ve iade işlemi de bu işverence yapılacağından, bunlar ayrıca herhangi bir işlem yapmayacaklardır.

C- Emekli olan, işten ayrılan ve ölenlerle ilgili olarak varislerince yapılacak işlemler
Emeklilik nedeniyle işten ayrılan ücretliler; 1 Ocak 2000'den başlayarak işyerinden ayrıldıkları tarihe kadar biriktirdikleri özel gider indirimine konu olan harcama belgelerini, yukarıda açıklanan esaslar ve süreler dahilinde işverenlerine bildireceklerdir. Ölüm nedeniyle işten ayrılan ücretlilerin varislerinden bir tanesi yine yukarıda açıklanan şekilde 1 Ocak 2000'den ölüm tarihine kadar olan harcama belgelerini murisin işverenine ibraz edebilecektir.

Vergi iadesine girmeyen harcamalardan bazıları
1- Vekalet ücretleri,

2- Yolcu ve yük taşıma giderleri,

3- Otel, motel ve pansiyonlara ödenen konaklama ücretleri,

4- Tiyatro, sinema, konser salonu, plaj, yüzme havuzu gibi yerlere yapılan giriş ücreti ödemeleri,

5- Ziynet ve süs eşyası alımları,

6- Temizlik madde ve malzemesi alımları,

7- Her türlü kadın ve erkek tuvalet ve ıtriyat madde ve malzemesi alımları,

8- Kuru temizleme ücretleri,

9- Çiçek alımları,

10- Kuaför ve berberlere ödenen ücretler,

11- Fotoğraf filmi ve tab ücreti,

12- Gazete, dergi alımları,

13- Ampul, floresan ampul ve pil alımları,

14- Plak, teyp, video kaset alımları ile bunların kiralanması karşılığında ödenen ücretler,

15- Konutların boya ve badana giderleri ile duvar kağıdı giderleri,

16- Elektrik ve su tesisatı için yapılan ödemeler,

17- Billuriye, zücaciye alımları,

18- Çocuk oyuncakları,

19- Havlu, çarşaf, nevresim alımları,

20- Plastik eşya alımları,

21- Çanta ve valiz alımları,

22- Noter giderleri,

23- Şehir şebekesi su giderleri,

24- Sigara, alkollü içkiler ve bira için yapılan giderler,

25- Sıhhi tesisat malzemeleri,

26- Askeri ve okul kantinlerine yapılan harcamalar,

27- Yurt dışı eğitim ve öğretim giderleri,

28- Üniversite harçları,

29- Kol ve duvar saatleri,

30- Her türlü hırdavat malzemesi,

31- Tüpgaz giderleri,

32- Genel bütçeye giren dairelere ait lojman giderleri.

Yarın: İşverenler tarafından yapılacak işlemler