Türkiye'deki 15 milyon aileden çok azında aylık harcamaların oransal artışı, açıklanan enflasyon oranlarına eşit çıkar. Çünkü endeksler çok sayıdaki ürünün farklı yerdeki fiyatlarının ortalamasını gösterir. Tüketim harcamaları kalıpları da ortalama alınarak bulunduğu için açıklanan enflasyon oranı, ailelerin gerçek hayattaki harcama artışlarına pek uymaz. Fiyat artışlarının ölçülmesi gerektiği için ortalama değerler genelde kabul görür.

Uyumsuzluk ürün ve tüketim kalıbı açısından endeks ile gerçek hayattaki farklılıktan kaynaklandığında ise sorun ciddileşir. Bu kez ortalama hayattaki durumu yansıtmaktan uzak kalır. Bazı örnekler verelim:

* Bugünkü endekste hipermarket olayı yer almıyor. Mevcut endeksin işyeri ağırlıkları, 1992 işyerleri sayımına göre belirlendi. 8 yıl öncesinde ise gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine satış yapan Metro'dan başka büyük bir hipermarket zinciri yoktu. Oysa bugün hipermarketler önemli bir yere sahip.

* Halen kullanılan endekste örneğinin et satışının yüzde 85'inin kasaplarda yüzde 15'inin market ve süpermarketlerde satıldığı varsayımı esas alınıyor. Bu oran 6 yıl içinde değişti.

* Son 6 yılda bilgisayar ve cep telefonu kullanımı yaygınlaştı. Ancak bunlar endeks kapsamında yer almıyor.

* TUFE'nin mali harcamalar bölümünde yalnız noter hizmetleri var.

* Son yıllarda yaygınlaşan ürünleri de doğal olarak endekste göremiyoruz. Gabardin ve terilen pantolon var, blucin yok. İç turizmin endeksteki ağırlığı gerçek düzeyinin çok altında.

*Endeksin yapısı ve doğası gereği, indirimli satışların bir bölümü dikkate alınmıyor. "Eskisini getir, yenisini al", "Bir buzdolabı alana 37 ekran TV bedava" türünden kampanyalar, çok genel olmadıkça hesaplara girmiyor. Firmalar bu kampanyalar öncesinde peşin fiyatları artırdığı için genel enflasyon oranları olduğundan yüksek çıkabiliyor. Çünkü gerçek ve fiili alımların çoğunluğu taksitle yapılıyor. Bu uyumsuzluklar, DİE'nin açıkladığı enflasyon oranlarını, ekonominin gerçekliğinden giderek uzaklaştırıyor. Endekste hipermarketlerin ve indirimlerin yer almaması enflasyon oranını olduğundan 2-3 puan daha yüksek gösterebiliyor.

Enflasyona endeksli maaş ve ücret zammı alanlar, böylece biraz avantajlı duruma geçiyor. Ancak iç turizm, bilgisayar, cep telefonu gibi endekste yer almayan harcama kalemleri bu avantajı silip süpürüyor.