Onlar ve biz

Pazartesi günkü yazımızda AB'nin 2000 yılı Türkiye ilerleme raporundan yaptığımız alıntıyı tekrarlayarak başlayalım: " Kopenhag politik kriterleri katılım görüşmelerinin başlaması için önkoşuldur. Şu ana kadar Türkiye bu politik kriterleri yerine getirmemiştir." Bu iki cümle Türkiye'nin adaylığının tümüyle politik gelişmelere bağlı olduğunu açıkça gösteriyor. Diğer aday ülkelerde ise dikkatler hemen hemen tamamen ekonomik kriterlerde toplanmış bulunuyor.

Türkiye cephesinden bakıldığında, dini ve kültürel farklar nedeniyle işin hep yokuşa sürüldüğünü düşünmek mümkün. Bu tür etkenlerin Türkiye'ye yönelik tavrı ne kadar etkilediği bir yana, AB'nin Türkiye gibi bir ülkeyi bünyesine katmak için tekrar tekrar düşünmesi çok şaşırtıcı değil. Bunun bazı nedenlerine aşağıda değiniyoruz.

Türkiye'nin hazmı zor
AB adayı ülkeler arasında nüfusu en büyük ülke 66 milyon ile Türkiye. Nüfus açısından ikinci en büyük ülke ise 38.7 milyon ile Polonya. Önde gelen adaylar arasında adı geçen Macaristan ile Çek Cumhuriyeti'nin yaklaşık 10'ar milyonluk nüfusları da buna ilave edildiğinde üçünün toplamı Türkiye kadar etmiyor.

Ekonomisinin büyüklüğü itibariyle de Türkiye diğer adayların hepsinden daha büyük. Geçen yılki ekonomik daralmaya rağmen Türkiye'nin GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) büyüklüğü 191 milyar dolar. (Üstelik kayıt dışı ekonomi de dikkate alındığında bu rakamın çok daha büyük olduğu biliniyor.) Bu rakam diğer 10 aday ülkeye göre daha yüksek. Yine Türkiye'ye en yakın ülke konumunda olan Polonya'nın GSYİH büyüklüğü 154.1 milyar dolar. Üçüncü sırada ise uzak ara ile 53.1 milyar dolarlık Çek Cumhuriyeti geliyor.

Kişi başına düşen gelire bakıldığında Türkiye adaylar arasında en son sırada değil ama Bulgaristan, Latvia, Litvanya ve Romanya ile birlikte en alt grupta yer alıyor. Satın alma gücü itibariyle Türkiye'deki kişi başı milli gelirin göründüğünden daha yüksek olduğunu söylemek her zaman mümkün. Ancak, aynı durum diğer aday ülkeler için de aynı ölçüde, hatta fazlasıyla geçerli. Örneğin, Litvanya'da kişi başı milli gelir 2885 dolar ile Türkiye'nin biraz altında ama satın alma gücü itibariyle bakıldığında biraz daha üste bile çıkıyor.

Tabloda yer almamakla birlikte bu karşılaştırmalara ilaveler yapmak mümkün. Örneğin, Türkiye'de toplam istihdamın yaklaşık yüzde 40'ı hala tarım sektöründe. Buna karşılık Polonya'da bu rakam yüzde 20'nin, Macaristan ve Çek Cumhuriyetinde ise yüzde 10'un altında. Bütün bunlara bakıldığında Türkiye'nin AB için hazmı zor bir lokma olduğunu söylemek mümkün.

Dikkat edilirse, enflasyon ve bütçe açığının milli gelire oranı gibi konulardaki karşılaştırmalara hiç girmedik. Türkiye'nin 1999 veya 2000 yılı itibariyle enflasyonu ve bütçe açığı AB standartlarının çok üzerinde. Ancak bunlar mevcut ekonomik programın iki yıl daha sabırla ve dikkatle uygulanması durumunda çözülebilecek sorunlar.

Lafı özetle şu noktaya getiriyoruz: Türkiye politik kriterlere uyma konusunda kendinden umulmadık ölçüde hızlı davransa ve ekonomik programı uygulayarak önümüzdeki iki yılda enflasyonunu ve bütçe açığını AB standartlarına indirse bile Birlik için hala hazmı güç bir üye adayı olmaya devam edecek. AB'nin son katılan üyeleri güç bela bünyesine uydurmakta olması ve Türkiye'den önce sırada 10 ülke daha bulunması bu kanımızı güçlendiriyor.

AB adayı ülkelerin temel göstergeleri

	Nüfus	GSYİH	kişibaşına	milli gelir
	milyon	milyar $	$	SAG *
1998 yılında görüşmeye başlayanlar
Çek Cumhuriyeti	10,3	53,1	5170	13389
Estonya	1,4	5,1	3585	8223
Macaristan	10,1	48,4	4805	11256
Polonya	38,7	154,1	3984
Slovenya	2	21,7	10981	15669
1999 yılında görüşmeye başlayanlar
Bulgaristan	8,3	12,7	1540	5149
Latvia	2,4	6,3	2593	6074
Litvanya	3,7	10,6	2885	6833
Romanya	22,4	34,2	1523	5807
Slovakya	5,4	18,8	3491	10230
Henüz görüşmeye başlamamış
Türkiye	66,1	191	3131	6443

SAG Satın alma gücü paritesine göre (1999 verileri)