İnternette evrim

Girişimcilik zor bir iş. Yalnız internet sektöründe değil, her iş kolunda başarılı olabilmek için birçok farklı unsurun bir arada bulunması gerekiyor. İyi bir fikir, doğru bir ürün veya hizmet, yönetimsel ve operasyonel performans bunlardan birkaçı. Talebin sürekliliğinin yanı sıra, bu parlak fikrin belli bir süre içinde 'paraya dönüşebilmesi' de başarının uzun dönemdeki gerçek ölçütü oluyor.

Bu yıl internet sektörüne ayrılan fonlarda müthiş bir patlama yaşandı. 2000 yılının birinci çeyreğinde, sektöre aktarılan fonların boyutu 16 milyar dolar gibi rekor bir düzeydeydi. Bir önceki yılın aynı zaman dilimindeki rakam ise 4 milyar dolar seviyesindedir. Ancak 2000 yılının ilerleyen aylarında bu fonlarda bir azalma meydana geldi ve yılın üçüncü çeyreğindeki düzey 13 milyar dolara düştü. Bu 'sakinleşme' Nasdaq teknoloji hisselerindeki değer kaybına paralel gelişti.

Devrim evrime dönüştü
İnternet'in kendisi bir devrim niteliğinde olabilir. Ancak bu sıralarda, devrim 'evrim' geçiriyor. ABD ve dünya pazarlarında büyük umutlar, yüklü yatırımlar ve pahalı reklam kampanyalarıyla 'boy gösteren' bazı nokta com şirketleri kapanmak zorunda kalıyor. Bunlar arasında Steven Spielberg'ün yatırımcıları arasında olduğu Pop.com ile perakendecilikte iddialı Value America ve Avrupa'nın popular müzik sitelerinden Boxman de bulunuyor. Wall Street Journal'ın bu haftaki bir haberine göre, yaşanan bu 'ayıklanma' Avrupa'nın yanı sıra, Güney Doğu Asya pazarlarında da tekrarlanıyor.

Nokta.com şirketlerindeki bu silkelenme, şirket kapanmalarının yanı sıra, işten çıkarmalarla da belirginleşiyor. Yeni bir fikirle ve yaratıcı reklam kampanyalarıyla tüketicisiyle buluşan bu şirketler, ilk zamanlarda çok ilgi görebiliyor. Basında çıkan yazılar, televizyonlarda mülakatlar, en yeni teknolojilerle bezenmiş internet siteleri derken, şirketin yarattığı katma değer arka planda kalabiliyor. Özellikle ABD gibi bir finans cennetinde, yatırımcılar onlarca milyon doları rahatça bu şirketlere aktarabiliyor. Ancak, zaman içinde bu şirketlerden bazıları imaj yapmak ve para yakmaktan öteye gidemeyince, yatırımcıların cömertlikleri ortadan kalkıyor.

Türkiye'nin gerçekleri
Yaşananlardan alınacak bazı dersler var. Gelişmiş ülke pazarlarını geriden izleyen Türkiye için bu dersler daha da anlamlı. Varılan sonuç, internetten para kazanılamayacağı değil, internetle ilgili her işin 'kârlı olmayacağı'dır. Nokta.com şirketleri ilk devreye girdiğinde, eski ekonomi şirketlerinin internette yenik düşeceği varsayılmıştı. Oysa ki gelinen noktada, eski ekonomi şirketlerinin interneti daha etkin kullanmaya başlamasıyla birlikte rekabet kızıştı.

İnternette tüketiciye sürdürebilir değer sunan şirketler ayakta kalmayı başarabiliyor. Ancak bu değerin arkasında sağlıklı bir fiyatlama ve para kazanma politikası bulunması gerekiyor. Konuyu, Türkiye penceresinden ele aldığımızda, bu derslerin yanısıra, başka gerçekler de göze çarpıyor. Ülkemizde finansman açısından büyük sermaye gruplarının gücü çok fazla. Bu gücü 'eşitleyecek' fonlar ise henüz girişimciler için devrede diyemeyiz. Dolayısıyla, yine bu sermaye gruplarının içindeki bazı oluşumlar, girişimcileri destekleyecek kaynaklar yaratıyor.

Finansman eksikliği, ekonominin hızını ve gelişme potansiyelini kısıtlıyor. Türkiye internet sektöründeki girişimciler, internetin 'çılgın para kazanma' dönemini kaçırmış olabilirler. Zaten ülkemizde bu tür paranın kaynağı olabilecek fonların yanı sıra, internet tüketicisinin sayısı ve alım gücü de kısıtlı.

Doğal bir 'ayıklama' sürecini mecburen yaşadığımızdan, internetin 'evrim' dönemine gelişkin pazarlardan daha önceden vardığımızı söyleyebiliriz.