Vergi kaçağı yükseliyor mu?

Önceki gün Sabah hariç, tüm gazetelerde, sanki yeni bir tespitmiş gibi 1999 yılı ve öncesine ait vergi inceleme sonuçları yayınlandı. Sabah okurları anımsayacaktır, bu sonuçları, biz dört ay önce 27 Haziran 2000 tarihli Sabah'ta "Vergi kaçağı yüzde 81'e çıktı!.." başlığı altında açıklamıştık.

Neyse, tekrarda bir sakınca yok. Son dört yılın denetim sonuçlarına göre, bulunan fark, beyan edilenin; 1996'da yüzde 27'si, 1997 ve 1998'de yüzde 39'u, 1999'da ise yüzde 81'i olmuş. Buna göre, 1999'da saptanan vergi kaçağı, 1996 yılına kıyasla tam üç kat artmış. Vergi kaçağında, yıllar itibariyle azalma değil aksine artış var. Son tespitlere göre, 1999'da bildirilen her 100 lirada, 81 lira ayrıca gizlenmiş.

Yapılan inceleme sayısı 51 bin 731. Bunu Gelir, Kurumlar ve KDV mükellefi sayısına oranladığımızda, vergi inceleme oranının yüzde 1 olduğu ortaya çıkıyor. Ancak bu sayıya, vergi dairesi müdürlerinin yaptığı incelemeler dahil değil.

Kadrolar boş
Vergi kayıp ve kaçakçılığının, en önemli nedenlerinden biri de, denetim elemanlarının sayısal azlığıyla ilgili. Son duruma göre, vergi denetim kadroları tablodaki gibi.

Görüldüğü gibi, 10.466 kişilik kadronun 7.724'ü yani dörtte üçü boş. Son yıllarda, denetim elemanlarının görevden ayrılmada, özel sektöre geçme oranı artmıştır. Bugün özel sektöre geçenler, 5 bin dolardan başlayan ve duruma göre 10-15 bin doları bulan aylık ücret almaktalar. Ücret sisteminin, bir an önce iyileştirilmesi gerekiyor.

Sınav sistemi yetersiz
Denetim elemanları, genellikle SBF ve İktisadi İdari Bilimler Fakültelerinden mezun olan öğrenciler arasından seçiliyor. Sınav sistemi revize edilerek, bu yelpazenin de genişlemesinde yarar var.

Bir süre önce, Maliye Bakanı Sayın Sümer Oral'a, özel bir sohbette bu konuyu açarak, şunları söyledim;

"ODTÜ ve Boğaziçi Üniversiteleri, en yüksek puanlarla Türkiye'nin en iyi beyinlerini alıyor. Bu üniversitelerin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültelerini bitiren öğrenciler, çok iyi de ingilizce biliyor. Ancak, özellikle muhasebe, hukuk ve maliyede biraz zayıflar. Bu da, bütünüyle, ders programının yapısından kaynaklanıyor. Denetim elemanı alınırken, farklı bir sınav yöntemiyle, bu okulları bitirenlere de şans tanınsa, bundan kazançlı çıkan, öncelikle Maliye olur. Nasıl olsa siz hizmet içi eğitimde ve üç yıllık stajyerlik döneminde, bu arkadaşları çok iyi yetiştiriyorsunuz..."

Maliye Bakanı, konuşmamı dikkatle dinledikten sonra şunları söyledi:

- Haklısınız hocam. Bu konunun üzerinde durmalıyız. Maliye'deki arkadaşlarla da konuşup, bir formül bulma yolunu arayalım...

Daha sonra bu konuda konuştuğum denetim birimlerinin başkanları ve bazı yetkililer de, konuya sıcak baktıklarını ve yaklaşımlarının olumlu olduğunu ifade ettiler.

Şimdi sıra gelişmelerde. Bekliyoruz...

Vergi denetim kadroları

Denetim	Dolu	Boş	Toplam
elemanı	kadro	kadro	kadro
Maliye müfettişi	109	358	467
Hesap uzmanı	292	858	1.150
Gelirler kontrolörü	333	1.567	1.900
Vergi denetmeni	2.008	4.941	6.949
Toplam	2.742	7.724	10.466

Not: Maliye müfettiş yardımcıları, hesap uzman yardımcıları ve stajyer gelirler kontrolörleri ile vergi denetmen yardımcıları toplama dahildir.

Kaynak: Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü