Ölüm halinde kiralık kasanın açılması

Altın, mücevherat, döviz, hisse senedi ve tahvil gibi kıymetler ile bazı önemli belgelerin, hırsızlık endişesiyle, ev ya da büro yerine, bankada kiralık kasada muhafaza edilmesi, giderek yaygınlaşıyor... Sembolik bir kira karşılığı son derece güvenli olan bu kiralama, özellikle, yemeğe, kokteyle ya da başka bir davete gidildiğinde veya tatile çıkıldığında, "acaba eve ya da büroya hırsız girer mi?" endişesinden uzaklaştırdığı için, insanın huzursuz olmasını da önlüyor...

Peki ya kiralık kasa sahibi ölürse, o zaman ne oluyor? Bunu hiç düşündünüz mü?

KASANIN AÇILMASI
Kiralık kasa sahibinin ölümü halinde, vergi dairesinin yetkili bir memuru hazır bulunmadıkça, kasanın açılmasına ve içindekiler bu memur huzurunda tespit edilmedikçe, kasada bulunan kıymetlerin ve belgelerin mirasçılarca ya da başkalarınca alınmasına izin verilmez (Veraset ve İntikal Vergisi Yasası Md. 23).

Bu aşamada, bir formalite daha var. Bankanın, kasada bulunan TL, döviz, her türlü tahvil, hazine bonosu ve senetlerin değeri üzerinden yüzde 5 vergi tevkifatı (kesintisi) yapması gerekiyor (Veraset ve İntikal Vergisi Yasası Md. 17). Ancak, mirasçılar isterlerse önce beyanname ile banka kasasındaki kıymetleri vergi dairesine beyan edip, ardından da vergi kesintisi yaptırmadan para ve diğer menkul kıymetleri bankadan alabilirler. Bunun için;

1- Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesinin verilmiş olması,

2- Kiralık kasada bulunan para ve menkul kıymetlerin (hazine bonosu, tahvil, senet vs.) beyannamede gösterilmiş olması,

3- Tahakkuk eden vergiden para ve menkul kıymetlere isabet eden vergi tutarı ile vadesi geçmiş taksit tutarlarının ödenmiş olması, gerekmektedir (Veraset ve İntikal Vergisi İç Genelgesi, 1996/5).

Çocuk ve eşten herbirinin yararlandığı yaklaşık 14 milyar liralık istisna, yüzde 5 tevkifat sırasında gözönüne alınmaz. Verginin oranının, her mirasçı için, 25 milyar liraya kadar yüzde 1 olduğu gözönüne alındığında, önce beyanname verilip, ardından kasadakilerin alınması daha anlamlı olur.

KASANIN SONRA ÖĞRENİLMESİ
Mirasçıların, kiralık kasanın varlığından haberdar olmadığı durumlarda, bunun öğrenilmesi zaman alabilir. Örneğin, ölümünden 9 ay sonra, kasanın kira süresi bittiği halde yeni dönem kirası ödenmediği için banka tarafından gönderilen bir yazı ile kiralık kasanın varlığı öğrenilebilir. Bu durumda, kiralık kasanın açıldığı tarihte, beyanda bulunma açısından mükellefiyet başlar. Yasada, bu durum açıkça yazılı değildir ancak Danıştay'ın, kiralık kasanın açıldığı tarih itibariyle mükellefiyetin başlayacağı yönünde kararı vardır (Dn. 7.D., E.86/1472, K.88/2472).

Kiralık kasada, ölen kişinin dışında başkalarına ait örneğin eşine ait eşyalar da bulunabilir. Bilezik, küpe, gerdanlık, pırlanta yüzük gibi eşyaların, kanıtlanması kolaydır. Ancak, döviz ve hamiline yazılı tahvil ve bonoların kime ait olduğunun kanıtlanamadığı durumlarda, ölen kişiye ait olduğu kabul edilir.