Hatalı hesaplama, vergileri yüzde 15 artırıyor!..

2001'de ödenecek vergi ve harçların, yeniden değerleme oranının hatalı hesaplanması nedeniyle yüzde 15 fazla artırılması sözkonusu. Buradaki tüm sorun, yeniden değerleme oranının yüzde 55 mi yoksa yüzde 40 mı olacağıyla ilgili.

"Yeniden değerleme oranı yüzde 55 olsa ya da 40 olsa ne olur ki?" diye sormayın. Çok şey olur. 2001'de otomobilinizin ve evinizin vergisi bu orana göre artıyor. Otomobilin vergisi bu oran kadar, ev ve arsanızınki de bu oranın yarısı kadar artıyor.

Ayrıca Çöp Vergisi, Taşıt Alım Vergisi, harçlar, Gelir Vergisi tarifesindeki dilim aralığı, usulsüzlük cezası, fatura ve fiş kesme sınırı, amortismana tabi kıymetlerdeki değer artışı, yatırım indiriminin endekslenmesi değerleme oranı baz alınarak artırılıyor.

Bir hata var
Cuma günkü yazımızda, yeni vergileri açıklarken; Motorlu Taşıtlar Vergisi, Taşıt Alım Vergisi, Çöp Vergisi, harçlar, Emlak Vergisi ve cezaların 2001'de yeniden değerleme oranına göre artırılacağını belirtmiştik. Nitekim, ertesi gün tüm gazetelerde, yeniden değerleme oranı olan yüzde 55'e göre, 2001 yılı vergilerinin artacağı yayımlandı.

Bu aşamada gözden kaçan bir husus var. O da yeniden değerleme oranı ile ilgili. Yeniden değerleme oranının nasıl hesaplanacağı. Vergi Usul Kanunu'nun 298. maddesinin 10 numaralı bendinde açıklanmış. Buna göre, "yeniden değerleme oranı Ekim ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre DİE'nin toptan fiyat endeksi artışı oranıdır". Bu tanıma göre, Ekim ayı enflasyon oranı TEFE'de yüzde 1.5 olursa yeniden değerleme yüzde 55.8'i bulacak. İşte bu hesaplama yönteminde önemli hata ve çelişkiler var.

* 1999 yılı yeniden değerleme oranı yüzde 52.1'di. Peki, 2000'de enflasyon oranı 1999'dan düşük olduğuna göre, 2000 yılı yeniden değerleme oranı nasıl oluyor da yüzde 55'i buluyor?

* 2001'de yıllık deflatörün (fiyatlar genel düzeyinde meydana gelen yüzde artışın) yüzde 18, 2001 enflasyon hedefinin yüzde 12, memur maaşlarındaki ve kiralardaki artışın yüzde 10 olduğu gözönüne alındığında, 2001'de birçok vergi ve harç en az yüzde 55 oranında nasıl oluyor da zamlanıyor?

* Maliye Bakanlığı, geçtiğimiz hafta 9 aylık değerleme oranını yüzde 33.2 olarak ilan etti (Bkz. 19.10.2000 Tarih ve 24205 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 287 No.lu VUK Genel Tebliği). Şimdi nasıl oluyor da 9 aylık yüzde 33,2 olan yeniden değerleme oranının 12 aylığı yüzde 55 oluyor? 9 aylık oranın hesaplama yöntemine göre, 12 aylık oranın da yüzde 40.3 olması gerekiyor...

* 19 Ekim 2000'de dokuz aylık dönem için ilan edilen yüzde 33.2'lik yeniden değerleme oranı, vergi mükelleflerince geçici vergiye, esas kazancın belirlenmesinde amortisman hesaplanırken kullanıldı. 9 aylık hesaplama mantığına göre, 12 aylık oranın da yüzde 40.3 olması gerekirken, yüzde 55 civarında açıklanması, büyük bir çelişki olacaktır. Yüzde 55 civarındaki oranın; artırılacak vergi ve harçlara esas olması da, olaya ayrı bir önem kazandırmaktadır.

Sonuç olarak belirtmek gerekirse, ilk 9 aylık oranı yüzde 33.2 ilan eden Maliye'nin, kalan üç ayı da eklediğinde yeniden değerleme oranını yüzde 40 civarında ilan etmesi gerekiyor. O zaman 2001'de vergiler ve harçlar da yüzde 40 civarında artacak. Eğer 40 yerine 55 civarında ilan ederse, o zaman da ilk 9 aylık dönem için belirlenen oranın yanlış olduğu ortaya çıkar.

Henüz iş işten geçmedi. Bakalım vergiler yüzde 40 mı yoksa 55 mi artacak. İzleyip göreceğiz...

Yeniden değerlemede farklı oranların nedeni
Yeniden değerleme oranının hesaplanmasında iki farklı oranın ortaya çıkması, Maliye'nin hesaplama yöntemiyle yakından ilgili.

Hesaplamaya esas 11 ayın oranları belli oldu. Ekim ayı toptan eşya fiyat artış oranını yüzde 2 kabul ederek iki örnek verelim.

Birinci yöntem Maliye'nin 19 Ekimde açıkladığı yeniden değerleme oranına esas olan ve yıllık oranın yüzde 40,3 hesaplandığı yöntem.

İlgili dönemlerin aylık endeks değerlerinin aritmetik ortalamaları değil de, sadece Ekim 2000 ve Ekim 1999 ayları endeks değerleri esas alınarak hesaplama yapıldığında 2000 yılı yeniden değerleme oranı yüzde 40.3 çıkıyor.

İkinci yöntem Kasım 1999-Ekim 2000 dönemine ait 12 aylık tefe değerlerinin aritmetik ortalamasının, bir önceki döneme ait 12 aylık TEFE değerlerinin aritmetik ortalamasına bölünmesi yöntemine göre bulunuyor. Buna göre hesaplanan oran da yüzde 55.9 oluyor.

Yeniden değerleme oranının etkisi

Yeniden değerleme oranına göre artırılan vergi, harçlar ve cezalar:
* Motorlu Taşıtlar Vergisi.

* Taşıt Alım Vergisi.

* Gayrimenkul alım-satımına esas değer.

* Gelir vergisi tarifesinde dilim aralığının belirlenmesi.

* Çevre Temizlik Vergisi

* Emlak Vergisi.

* Fatura-fiş düzenleme sınırı.

* Maktu Damga Vergileri.

* Maktu harçlar.

* Amortisman ayırma sınırı

* Usulsüzlük cezaları.

Yeniden değerleme oranına bağlı diğer uygulamalar:
* Yatırım indiriminin, indirim konusu yapılamayan kısmının endekslenmesi.

* Veraset ve İntikal V. istisna tutarının yükseltilmesi.

* 2001 yılı konut kiraları istisnası.

* Vergiden istisna yemek yardımı.

* Fatura-fiş düzenleme sınırı.

* Enflasyondan arındırma oranının hesaplaması.