2001 bütçesi hâlâ ön planda

Geçen haftanın en önemli olayı 2001 yılı bütçe taslağıydı. Ancak vergi önlemleri konusundaki belirsizlik sürüyor

Geçen hafta Çarşamba ve Cuma günkü yazılarımızı gelecek yılın bütçesi konusuna ayırmıştık. 2001 bütçesi ekonomi gündemindeki en önemli konu olmaya devam ediyor. Maliye Bakanı gelecek yıl için hazırlanan bütçe taslağını açıkladı. Eğer bütçe açığı hedeflendiği gibi milli gelirin yüzde 3.4'üne indirilebilirse yaklaşık 1990'daki düzeye ulaşılmış olacak. Üstelik bu düzey, AB'nin yüzde 3 olarak belirlediği üst sınıra da çok yakın.

Ancak bu hedeflerin gerçekleştirilmesinde kullanılacak vergi önlemleri henüz netleşmedi. Bunlar açıklanmadan vergi hedeflerinin tutturulabilme olasılığını değerlendirmek mümkün değil.

Ayrıca, gelecek yılın bütçesine aktarılacak özelleştirme gelirlerinin ne kadar olduğunu da henüz bilmiyoruz. Telekom hisse satışından 2.4 katrilyon, enerji dağıtımı ve santral devirlerinden ise 1.2 katrilyon beklendiği malum. Bu tür özelleştirme gelirleri bütçeye doğrudan gelir yazılıyor. Ancak, Özelleştirme İdaresi'nin yaptığı satışların genellikle tamamından az bir bölümü dolaylı olarak bütçeye aktarılıyor. Bu noktanın da açıklık kazandırılması gerekiyor.

Bütçe dengesi ilk kez arttı
Maliye Bakanı yılın ilk dokuz ayındaki bütçe performansı hakkında özet bilgi verdi. Buna göre, Eylül'de çok uzun bir süredir ilk defa bütçede bir fazlalık oluştu. Bunun temel nedeni, Eylül'de iç borç itfalarının çok az olmasına bağlı olarak faiz yükünün düşüklüğü. Geçtiğimiz aylarda bütçenin faiz dışı dengesi hep pozitifti ama faiz ödemeleri nedeniyle toplam denge negatif olmuştu. Geçmiş yazılarımızda bu duruma dikkat çekmiş ve Ağustos'tan sonra itfaların azalmasıyla birlikte bütçe dengesinin biraz düzeleceğini belirtmiştik.

Ocak-Eylül döneminin tümüne bakıldığında, yıllık faiz dışı fazla hedefinin aşılmış olduğu görülüyor. Dokuz aylık gerçekleşmeleri yıl sonu hedeflerine oranladığımızda vergi dışı gelir kaleminin yavaş kaldığı görülüyor. Bunun en önemli nedeni, Telekom özelleştirmesinin yapılamaması ve enerji sektöründen sağlanan gelirlerin düşük kalması. Ayrıca, üçüncü cep telefonu lisansı satış geliri de henüz bütçeye girmedi.

IMF'ye göre faiz dışı fazla ne?
Özelleştirme gelirlerinin toplam gelirler içinde ne kadar yer tuttuğunu merak etmemizin nedeni, IMF'nin faiz dışı bütçe fazlası tanımının bunları hariç tutması. Merkez Bankası'dan Hazine'ye aktarılacak kar payı da hariç tutuluyor. Rakam 2001 için 140 trilyon olarak tahmin edilmiş. Bununla Telekom ve enerji özelleştirmelerinden gelmesi hedeflenen miktarı topladığımızda milli gelirin yaklaşık yüzde 2.5'i ediyor. Bütçede 2001'de faiz dışı fazlanın milli gelire oranı yüzde 7.5 olarak hedeflenmiş. Dolayısıyla geriye milli gelirin yüzde 5'i kalıyor.

Özetle, tüm rakam kalabalığına rağmen bütçe taslağındaki faiz dışı fazla hedefinin IMF tanımına göre milli gelirin yüzde kaçına denk geldiğini henüz hesaplayabilmiş değiliz.

Ancak iş orada bitmiyor çünkü bütçe dışındaki "diğer kamu sektörü" için hedeflerin açıklanmasını da bekleyeceğiz. Nedeni, IMF tarafından konulan mali performans kriterinin bütçeye ek olarak bazı KİT'leri, fonları ve sosyal güvenlik kuruluşlarını da içermekte olması. Bunların tümüne ilişkin "konsolide kamu sektörü" faiz dışı fazla hedefi milli gelirin yüzde 3.7'si olarak belirlenmişti.

Diğer gelişmeler ve beklenenler
* Euronun değer kaybı sürdü: Euronun düşüşü bu hafta da sürdü ve euro dolar karşısında bir kaç defa 0.83'lü düzeylere indi. Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Duisenberg müdahale edebilecekleri yönünde beyanlarda bulundu ama bir müdahale gerçekleşmedi. Diğer merkez bankalarının da ECB'yi desteklemede gönülsüz oldukları düşünülüyor.

* Meclis Başkanı seçimi: Meclis Başkanlığı için yapılan son oylamada DSP tarafından desteklenen MHP'li aday ile ANAP'lı aday yarıştı. Bu durum koalisyon ortakları arasında gerginliği artıracak türde beyanat savaşına dönüşmedi. Ancak ANAP'ın kendi adayını desteklemesinin diğer koalisyon partilerinde ne ölçüde iz bıraktığını tam olarak bilmiyoruz.

* IMF heyeti bu hafta geliyor: IMF heyeti için önemlli konulardan birisi bütçe taslağı ve gelecek yıl için belirlenecek diğer makro hedefler. İkinci önemli konu ise tamamlanmamış olan üçüncü çeyrek incelemesinin yapılması.

* Bu hafta beklenen veriler: Normalde geçen hafta açıklanması beklenen Eylül ayı kapasite kullanımı verilerinin bu hafta açıklanmasını bekliyoruz. Çok küçük bir olasılıkla Ağustos ayı dış ticaret verileri de açıklanabilir.