Farklı olmak

Üniversite yıllarında 'farklı olduğum' için çok ilgi toplamıştım. Türkiye ortamında pek de farklı olmadığım bir lise eğitimi sonrasında, kendimi çoğunluğun Amerikalı olduğu bir üniversite kampüsünde bulmuştum. Burada Türkiye'yi hiç görmemiş, hayatlarında tanıdıkları ilk Türk'ün ben olduğum onlarca arkadaşım oldu. Kimi merak, kimi önyargıyla yaklaşırdı. Bazısı dillerinden düşürmedikleri 'Geceyarısı Ekspresi' filminden bahsederdi. Diğerleri ise erkeklerle eşit şartlarda yaşayıp yaşamadığımı merak ederdi.

Çöller ülkesi Türkiye
Üniversitede de okulun gazetesine ara ara yazı yazardım. İlk yazımın başlığı 'Türkiye'den Amherst'e: Hâyal Kırıklığıyla Dolu Bir Deneyim' idi. Bu olumsuz başlığı üniversitemden veya arkadaşlarımdan memnun olmadığım için değil, Türkiye ile ilgili yöneltilen soruların anlamsızlığından dolayı kullanmıştım. Acaba babam tek eşli miydi? Türkiye çöllerle kaplı bir ülke miydi? Halen develerle ulaşım yapılıyor muydu? Bu kadar iyi eğitimli insanın ülkem hakkındaki cehaleti beni oldukça üzmüştü. Zaman içinde arkadaşlarımdan bir kısmı Türkiye'ye geldi, diğerleri de daha fazla bilgi sahibi oldular. İlk yılda yaşadığım hayal kırıklığını yavaş yavaş üzerimden attım.

'Farklı olmak' veya 'farklı olduğunun hissettirilmesi' bazen oldukça rahatsızlık verici bir his. ABD Temsilciler Meclisi'nden geri çekilen Soykırım Tasarısı kabul edilseydi, işte biz de buna benzer bir hissi, haksız yere yaşamak zorunda kalacaktık. Zaten Avrupa ile ilişkilerimizde yeterince 'öteki' muamelesi görmüş bir ülkeyiz. Tam AB için belli bir noktaya gelmişken, oy uğruna lobiciliğe kurban gidecektik. Şimdilik bu endişeden kurtulduk.

Bu süreci izlerken, okul yıllarında karşılaştığım bilgisizliğin bir benzerinin yaşandığını gözlemledim. Konuyla ilgili kulak misafiri olduğum bir uzman 'Onlar kasaba politikası yapıyor, Başkan Clinton ise global politika yapıyor' diyerek olaya değerli bir bakış açısı getiriyordu. Bu yorum, tasarının mantığını ve neden bazı çevrelerce 'kabullenilebildiğini' daha net bir şekilde gözler önüne seriyordu. ABD gibi eğitim ve teknolojinin en üst noktasındaki bir toplumda bile oldukça farklı bilgi seviyesindeki kişiler karar verme konumunda olabiliyorlar. Bu kişilerin, fazla bilmedikleri konularda tek yönlü ikna edilmeleri- özellikle seçim dönemlerinde- çok daha olası.

Fark ve tolerans
Üniversite yıllarımda 'farklılık' konusu kampüste çok sık işlenirdi. Farklılıktan çok şey kastedilirdi: görüntüsü, görüşleri, ırk, cinsiyet ve dini inançlarıyla farklı olmak entellektüel boyutuyla sürekli tartışılırdı. Hatta okulumuzun Ğ pekçok diğer üniversitede olduğu gibi- farklılığa ve toleransa dair kuralları vardı. Farklı olmak özendirilir ve toleransla karşılanırdı. Farklı olanın, bu farkını ifade etmesi özendirilirdi. Bu yaklaşım, bir yandan doğuştan gelen farkların ayrımcılık için temel oluşturmamasını sağlamak içindi. Öte yandan da, kişilerin yaşamlarıyla ilgili verdikleri kararları etki altında kalmadan, kendi öz iradeleriyle almaları destekleniyordu.

ABD gibi birçok etnik kimliği bünyesinde barındıran bir toplumun, Türkiye'ye ve Türklere karşı ayrımıcılığa ön verecek bir yasa tasarısını desteklemesi çok yanlış olurdu. Diğer taraftan da, tasarının düşmesi, bizleri de kendi tarihimizi araştırmaktan alıkoymamalı. Kendimize gösterilmesini istediğimiz adaleti, toplumsal anlamda birbirimize göstermekten de kaçınmamalıyız. Hem doğuştan gelen, hem de bilinçli olarak seçilen 'farklılaşmadan' korkmamayı öğrenmemiz gerekiyor.