2001 yılı bütçesi

Hakkında çok spekülasyon yapılan 2001 yılı bütçesinin temel büyüklükleri geçtiğimiz günlerde açıklandı. Bir hususu hemen belirtelim. İktisatçılar arasında farklı görüşler vardı.

Örneğin kötümserler devletin gelecek yıl kemerlerini gevşetmesini bekliyordı. Biz böyle bir durumu ihtimal vermiyorduk. Hükümetin IMF ile imzalanan anlaşmaya uymaktan başka çaresi olmadığını düşünüyorduk.

Bütçe sayıları iyimserleri haklı çıkardı. 2001 bütçesine bakınca, enflasyonla mücadele programının uygulamasında bir gevşemeden söz etmek olanaksız duruyor. Tam tersine, hükümetin ekonomiye ne pahasına olursa olsun istikrar getirmeye kararlı olduğu anlaşılıyor.

Bütçenin büyüme, dış açık, vs. diğer ekonomik büyüklüklere nasıl etki yapacağını tartışmak için biraz erken. Biraz üstünde çalışmak, ev ödevimizi yapmak için zamana ihtiyacımız var. O nedenle sadece genel hatlarına göz atacağız.

Dezenflasyon temettüsü
Bütçenin en belirgin özelliği, enflasyonla mücadele programının devreye girmesinden sonra faizde yaşanan düşüşün sayılara yansıması. Küçük bir hatırlatma yapalım. 1999'da kamu yıllık ortalama yüzde 105 ile borçlanmıştı. Bu yıl ise yüzde 36 ile borçlandı.

Dolayısı ile, 2000 yılı faiz giderleri bir önceki yılın yüksek faizlerini taşıyordu. 2001 yılı faiz giderleri ise bu yılın düşük faizlerini yansıtıyor. İki sayı verelim. Bu yıl toplam 21.1 katrilyon TL faiz ödemesi yapılacağı öngörülüyor. Önümüzdeki yıl için bütçelenen ise 16.7 katrilyon TL.

Dikkatinizi çekerim. Bütçedeki faiz giderleri nominal olarak yüzde 21 azalıyor. Yakın tarihimizde ilk defa böyle bir durumla karşılaşıyoruz. Çok sevindirici olduğunu söyleyebiliriz.

Hesabı dolarla yada 2000 yılı fiyatları ile yapınca, faiz harcamalarındaki düşüş daha da belirgin hale geliyor. Dolarla yüzde 30.5 azalıyor. Bu yılın fiyatları ile yüzde 33 geriliyor.

Daha önce de buna "dezenflasyon temettüsü" adını vermiştik. Kur politikası enflasyonu ve faizi indiriyor. Böylece bütçedeki faiz harcamaları kalemi küçülüyor. Dolayısı ile hükümet diğer harcamalarında bir kısıntıya gitmese bile, bütçe açığı da kendiliğinden azalıyor.

Olayı toplam harcamalar düzeyinde izleyebiliyoruz. 2000'de devletin bütçeden yaptığı harcamaların toplamı 46.7 katrilyon TL tahmin ediliyor. 2001'de bu sayı sadece 1.7 katrilyon TL yada yüzde 3.6 artarak 48.4 katrilyon TL'ye yükseliyor.

Vergiler artacak
Vatandaşın cebini doğrudan ilgilendiren esas haber ise bütçenin gelir kaleminde yer alıyor. Toplam giderlerdeki artışın çok sınırlı kaldığını, neredeyse olmadığını yukarıda gördük.

Gelirlere gelince manzara değişiyor. Bu yıl devletin 32.6 katrilyon TL geliri olacağı tahmin ediliyor. Bunun çok büyük kısmı, 24 katrilyon TL'si ödediğimiz vergilerden oluşuyor.

2001'de her iki kalemde de ciddi artışlar var. Vergilerin nominal yüzde 32.4, reel yüzde 12.2, dolarla yüzde 16.5 artarak 31.8 katrilyon TL'ye yükselmesi planlanıyor.

Bütçe açığı için iyi bir haber. Giderler artmazken gelirler artınca, bütçe açığı büyük bir düşüş yaşıyor. 2001 yılında bütçe açığının milli gelirin yüzde 3.4'üne gerileyeceği hesaplanıyor.

Ama vatandaş için pek iyi haber değil. Unutmayın. Vergideki artışı vatandaş ödeyecek. Önümüzdeki günlerde yağmur gibi vergilere zam yağacak. Daha tam ayrıntılarını bilmiyoruz. Hep beraber öğreneceğiz.