Türkiye'nin dış dünya ile olan mal ve hizmet ticaretinin net bakiyesini gösteren cari işlemler dengesi bu yılın ilk 7 ayında 5.9 milyar dolara ulaştı. Ortada bir açık olduğuna göre bunun bir de finansmanı olması gerekir. Bu konudaki bilgilerin yer aldığı ödemeler dengesi sermaye hareketleri bölümüne bakıldığında, senenin ilk 7 ayındaki sermaye girişlerinin 8.6 milyar dolara ulaştığı görülüyor. Yani cari açığın finansmanı için gerekli olandan daha fazla para girişi olmuş. Dolayısıyla, cari açığın finansmanında döviz rezervinin kullanılması gerekmediği gibi, 2 milyar dolarlık bir artış bile olmuş.
Ayrıca, arada geçen iki aydan fazla sürede döviz rezervlerinde belirgin bir düşüş olmadığına göre, Ağustos ve Eylül aylarında da cari işlemler açığını finanse edecek düzeyde sermaye girişi olduğunu söyleyebiliriz. Özetle, şu ana kadar sorun yok.
Ancak, gelecekte de bu durumun sürdürülebilir olup olmadığı sorusuna cevap verebilmek için cari işlemler açığının düzeyi dışında en az iki şeye daha bakmak gerekiyor: İlk olarak, güven telkin eden ekonomi politikalarının sürdürülmesi çok önemli çünkü bu borç verenlerin borç vermeye devam edip etmeyeceğini belirleyen en önemli etken. İkinci olarak, sermaye girişlerinin kompozisyonuna bakılması gerekiyor. Bu konudaki gözlemlerimiz şöyle:
* Doğrudan yatırımlarda net çıkış var: Geçen Çarşamba günkü yazımızda 1999 ve önceki yılların verilerine bakarak "Neden gelmiyorlar?" şeklinde başlık atıp bu konuyu irdelemeye çalışmıştık. Bu yılın ilk yedi ayına ilişkin rakamlar, doğrudan yatırımların büyümek bir yana, bu yılın ilk 7 ayında net bazda negatif olduğunu gösteriyor. Detaylara bakıldığında, yurtdışından doğrudan yatırım gelmediği ve yurtiçinde yerleşiklerin ise diğer ülkelere yatırım yaptığı görülüyor.
*Portföy girişlerinde aslan payı Hazine'nin: Portföy hareketleri kaleminde Ocak-Temmuz döneminde gerçekleşen net 6 milyar dolarlık girişin 5 milyar doları Hazine'nin yurtdışında yaptığı tahvil satışlarından gelmiş. Yabancıların ilk 7 ay boyunca yurtiçi piyasalardan aldığı menkul kıymet tutarı ise net olarak 700 milyon dolar kadar.
* Uzun vadeli sermayede "diğer sektörler" kalemi belirleyici: Uzun vadeli sermaye girişleri ise büyük ölçüde kamu kesimi ile bankacılık dışındaki "diğer sektörler"e gelen fonlardan oluşuyor. Ancak, bankacılık dışı özel sektöre yüksek boyutlarda uzun vadeli sermayenin akmakta olması günlük gözlemlerimize uymayan bir olgu. Dolayısıyla, izah etmekte zorlandığımız bir rakama dayanarak yüksek miktardaki bir cari açığın gelecekte de finanse edilebilir (dolayısıyla sürdürülebilir) olduğunu söylemekte tereddüt ediyoruz.
* Kısa vadeli sermayede belirgin bir eğilim yok: Kısa vadeli sermaye hareketleri ise birbirine benzemeyen pek çok kalemin toplamından oluşuyor ve bu yılın ilk 7 ayında belirgin bir eğilim göstermemiş (net giriş yalnızca 400 milyon dolar kadar).
Özetlersek, cari işlemler açığı büyük ölçüde Hazine'nin yaptığı dış borçlanma ve niteliğinden çok fazla emin olmadığımız bir kalemden oluşmuş. Doğrudan yatırımların yokluğu ve dolar bazındaki yüksek getirilere rağmen yabancıların portföy yatırımlarının sınırlı oluşu ise düşündürücü. Aslında bu konunun önemi, cari işlemler açığının finanse edilebilir olup olmadığının ötesinde çünkü iş gelip Türkiye'nin yatırım yapılabilir bir ülke olup olmadığına dayanıyor. Ve bu soru yalnızca yabancı yatırımcılar için değil yerli sermaye için de son derece geçerli.
Cari işlemler açığı ve finansmanı
