Sözde Ermeni soykırım tasarısının yasalaşması yönünde ilk kez çok önemli bir engel aşıldı. Tasarı ABD Temsilciler Meclisi yolunda... Türkiye oy simsarı milletvekillerinin kurbanı oldu. Clinton yönetimi çaresiz

ERMENİLER'LE TOPLANTI
Komite Başkanı Smith, tasarının Temsilciler Meclisi'ne vakit kaybetmeden gelmesi için elinden gelen bütün gayreti gösterdi. Hatta oylama sonrası tasarının hemen bir üst merci olan Temsilciler Meclisi Ulusalararası İlişkiler Komitesi'ne yarın görüşülmek (bugün) üzere gönderilmesini daha teklif etti. Smith'in, Ermeni lobisinin önde gelenleriyle, oylama sonrası özel bir toplantı yapması da gözden kaçmadı.

Yasa tasarısı gelecek hafta Salı günü 40 kişiden oluşan üst komitede ele alınacak. Ve aynı gün onaylanması bekleniyor. Türkiye'nin tezinin bu komitede fazla rağbet görmeyeceği tahmin ediliyor. Tasarı bunun ardından ilk kez Temsilciler Meclisi Genel Kurulu'na sevkedilecek. İşte burada sert ve ateşli tartışmalar yaşanacak.

SEÇİMLERE OYNADILAR
Gözlemciler, Türkiye'nin 7 Kasım'da Amerika'da yapılacak başkanlık seçimlerinin kurbanı olduğu görüşünde. Cumhuriyetçi Parti'den başkan adayı George W. Bush'un kaybetme ihtimalinin belirmesi üzerine, Cumhuriyetçi Parti, Kongre ve Temsilciler Meclisi'ndeki sayısal üstünlüğünü koruma yolunu seçti. Ve Kongre ile Temsilciler Meclisi'ndeki milletvekilleri, "Türkler soykırım yaptı" tezini savunarak seçim bölgelerinden daha çok oy toplayacaklarının farkına vardı. Ermeni seçmenin desteğini de almak için tasarıya "Evet" dediler.

UTANÇ ABİDESİ
Tasarının Temsilciler Meclisi Genel Kurulu'nda da oylanması sonrası Türkiye artık Amerika tarafından resmen soykırım yapmakla suçlanacak.

* Amerika her yıl 24 Nisan'ı, 1.5 milyon Ermeni'nin Türkler tarafından sistematik bir şekilde katledildiği gün olarak anacak.

* Amerikan Dışişleri Bakanlığı memurları soykırım konusunda eğitilecek.

* Amerikalı diplomatlar vatandaşlarının istekleri doğrultusunda, Türk mahkemelerine soykırım davaları açmak için girişimlerde bulunacak.

* Osmanlı Bankası'nda sözde soykırımda ölenlerin paraları olduğu iddiasıyla Türkiye'den katledilenlerin yakınları için tazminat istenecek. (Aynı Almanya ve İsviçre'den talep edilen Musevi altınları ve tazminatları gibi)

İŞTE TÜRK DÜŞMANLARI

Christopher Smith (Komite Başkanı)
Türkiye soykırımı inkar ediyor. Bu tasarı ortaya atıldıktan sonra Türkiye'nin bir NATO müttefiki olduğu hatırlatıldı. Ancak Almanya da müttefik ve onlar soykırımı tanıdı. Bu tasarı Türkiye'ye karşı değil, ancak soykırıma sessiz kalınmamalı.

Cynthia McKinney (Georgia milletvekili)
Türk lobisi, 'Ermeni soykırımı olmadı' diyor. 'O dönemde Türkler de öldü' deniliyor. Bu, inanılmaz bir ifade. Pişman olduğum bir oy vermedim. Oyumu gururla tasarıdan yana kullanacağım.

Brad Sherman (California Demokrat milletvekili)
Ben bir Museviyim. Bütün Amerikalı diplomatların soykırımlar konusunda eğitim aldığını görmek istiyorum. Tasarıya lehte oy kullanmalarını istiyorum.

İŞTE TÜRK DOSTU
GEÇEN hafta komitedeki konuşmasında "Önce kendimizi yargılayalım" diyerek büyük alkış toplayan Cumhuriyetçi Parti Indiana milletvekili Dan Burton, dün yine Türkiye'yi ateşli bir şekilde savundu: Mantıklı ve makul insanlar bu tasarıya karşı çıkacaktır. Bu tasarı tehlikeli. Irak lideri Saddam, Kuveyt hava sahasını ihlal ediyor. Saddam, bir sürpriz yapsa, ABD'nin Türkiye'deki askeri üssüne ihtiyacı olacak. Türkiye bunu kapatırsa, Saddam için yeşil ışık yanacak. Körfez Krizi sırasında dönemin Başkanı George Bush, ilk önce İngiltere Başbakanı ile görüştü, arkasından da dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı ile görüştü. "Çöl Tilkisi" operasyonu da Türkiye'siz yapılamazdı. Türkiye gerekli bir müttefik ve Türk lobisinin çabası gösteriyor ki, bu tasarı Türkiye'yi çok yaralıyor.

ANKARA: İlişkilere ciddi şekilde yansır
Dışişleri Bakanlığı, Amerika'nın soykırım yasa tasarısı çıkartma girişimlerine sert tepki gösterdi. Bakanlıktan yapılan açıklama şöyle: Tasarının kabulü Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşmesinde önemli bir engel oluşturacak. Türkiye ile ABD arasındaki ikili ilişkiler üzerinde ciddi yansımaları olacak. Karar tasarısının kabul edilmesi, Kafkasya bölgesinde tüm ülkelerin özlediği barış ve istikrarın getirilmesi amacıyla sürdürülen çabalara da bir katkıda bulunmayacaktır. Bu karar tasarısının, Temsilciler Meclisi'ndeki süreç tamamlanarak kabul edilmesinin, hiç kuşkusuz Türkiye ile ABD arasındaki ikili ilişkiler üzerinde ciddi yansımaları olacaktır. Ancak sağ duyunun galip geleceğine inanıyor ve Temsilciler Meclisi üyelerinin alacakları kararların Türkiye-ABD ilişkilerinde doğuracağı olumsuz sonuçları göz önünde tutmalarının gerektiğini düşünüyoruz.

Tepkiler
* Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Baki İlkin: Karar, her şey bitti demek değil. Bu işi gerek bakanlık, gerekse büyükelçilik olarak sonuna kadar savunacağız. Bu 5. teşebbüstür. Daha önce 4 defa durdurmayı başardık. Bugünkü karar, her şey bitti demek değil. Aslında bu bir sürecin birinci raundudur.

* Amerikan Büyükelçiliği yetkilileri: Biz de baştan beri karşı çıkıyorduk, ancak karşı çıkmamıza rağmen kabul edildi. Muhalefetimiz bundan sonra da devam edecek, çok üzgünüz.

* MHP Genel Başkan Yardımcısı Şevket Yahnici: İyiye giden Türk-Amerikan ilişkilerini kötü yönde etkileyecek bir gelişme.

* Amerikan Yönetimi: Kaygı duyduk. Olayın tarih ve tarihçilere bırakılması gerekiyor.

Savaş SÜZAL / WASHİNGTON