"Cumhurbaşkanı'nın yetkileri, demokratik parlamenter sistemi aşıyor" diyen Ahmet Necdet Sezer'e göre, Anayasa Mahkemesi üyelerini de Cumhurbaşkanı seçmemeli

ÖNERİLERİM GEÇERLİ
Sezer'in kendisine "TBMM'nin yapmayı düşündüğü Anayasa değişikliği paketini sunmak ve görüşlerini almak" üzere gelen komisyon üyelerine yaptığı önerilerin başında Cumhurbaşkanı yetkileriyle ilgili olanlar geliyor.

Sezer, söze "Anayasa Mahkemesi Başkanı iken yaptığım öneriler aynen geçerli" diyerek başlıyor. "Cumhurbaşkanı yetkileri demokratik parlamenter sistemi aşıyor. Cumhurbaşkanı'nın yetkileri objektif olarak ortaya konmalı."

Sezer bu konuda iki somut öneride de bulunuyor.

* Birincisi, "Cumhurbaşkanı yürütmenin başı olarak bir işlem yapıyorsa, bu yargıya açık olmalı. Devletin başı olarak yaptığı işlemler bunun dışında yer alabilir." Bu, Cumhurbaşkanı'nın "imzaladığı kararlar ve emirler aleyhine Anayasa Mahkemesi dahil, yargı mercilerine başvurulamayacağını" belirleyen ve sorumluluğu Başbakan ve Bakanlar Kurulu'na yükleyen Anayasa'nın 105'inci maddesinde değişiklik anlamına geliyor. Sezer böylelikle Cumhurbaşkanı'nın yetkilerini kullanırken Anayasa ve yasalarla bağlanması gerektiğinin altını çiziyor.

* İkincisi, "Anayasa Mahkemesi üyelerini Cumhurbaşkanı seçmemeli. Bu Cumhurbaşkanı'nın gerektiğinde bir işlemi Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla kendi seçtiği kurula havale etmesi sonucunu doğuruyor. Bu durum, Mahkeme üyeleri üzerinde baskıya yol açabilir." Geçmişinde Anayasa Mahkemesi üyeliği ve başkanlığı bulunan Sezer, belli ki bir deneyimle konuşuyor. Bu öneri, Anayasa'nın 146'ncı maddesinde değişiklik gerektiriyor.

Sezer'in önerileri, yargı ve siyaset çevrelerinde yeni bir tartışma başlatacak cinsten. Hükümeti oluşturan koalisyon içinde de Cumhurbaşkanı yetkilerinin gözden geçirilmesi fikri yaygınlaşmaya başladığına göre, gerçekleşme zemini de bulabilir. Sezer'in Anayasa değişiklik paketine eklenmesini önerdiği maddelerden 105, TBMM Uyum Komisyonu'nun değişiklik paketine dahil, 146, 152, 153 ve 159'uncu maddeler dahil değildi.

Peki eklenecek mi? Arseven, "Komisyonumuzun amacı bu" diyor ve ekliyor: "Toplumun her kesiminden önerileri bir araya getirip, demokratikleşme doğrultusunda kapsamlı bir Anayasa değişikliğine gidebilmek. Bu önerilerin değişiklik paketine eklenmesi çok iyi olur. Buna tabii parti temsilcileriyle karar vermemiz gerekiyor."

YÜKSEK YARGIDA DEĞİŞİM
Arseven'in açıkladığına göre, Cumhurbaşkanı Sezer aynı görüşmede yüksek yargıda reform anlamına gelecek başka önerilerde de bulunuyor:

* Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini atama usulleri yargı bağımsızlığını sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmeli. 6 Haziran'da yapılan bu öneri, HSYK Başkan Vekili Ergül Güryel'in 4 Eylül'de SABAH'ta Ersin Bal'a dile getirdiği "Adalet Bakanı ile Müsteşarının bu kuruldaki etkisinin azaltılması" isteğiyle uyum içinde. Anayasa'nın 159'uncu maddesinde değişiklik gerektiriyor.

* Anayasa Mahkemesi kararları verildiği tarihte geçerlilik kazansın, gerekçeli kararın yazımı beklenmesin. Sezer, bir eğilim olarak zaman zaman uygulanan bu durumun, Anayasa'nın 153'üncü maddesi değiştirilerek yazıya dökülmesini istiyor.

* Yine zaman zaman bir eğilim olarak uygulanan, Anayasa Mahkemesi'nin yürütmeyi durdurma kararı verebilmesi, Sezer'e göre, yazıya dökülebilmeli. Bu da Anayasa'nın 152'nci maddesinde değişiklik gerektiriyor.

MURAT YETKİN