Cari açığın finansmanı

Geçen hafta açıklanan ödemeler dengesi verileri Türkiye'nin bu yılın ilk 6 ayında 5.6 milyar dolar cari işlemler açığı verdğini gösterdi. Yani mal ve hizmet ticaretinde bu kadarlık bir açık doğmuş. Ortada bir açık olduğuna göre bunun bir de finansmanı olması gerekir. Ki, ödemeler dengesi tablosunun sermaye hareketleri bölümü de bunu gösteriyor.

Sermaye hareketlerinin alt detaylarına girmeden önce ilk saptamamızı yapalım: Sermaye hareketlerinde yılın ilk 6 ayında 7.9 milyar dolarlık bir fazlalık olmuş. Diğer bir deyişle, cari işlemlerde oluşan 5.6 milyar dolarlık açıktan daha büyük bir rakam sermaye hareketi şeklinde ülkeye giriş yapmış. Böylece, cari açığa rağmen döviz rezervlerinin artması mümkün olmuş.

Bir hatırlatma yapalım: Sermaye hareketlerinde oluşan fazla yurtdışına borçlanılması anlamına geliyor. Bunun en önemli istisnası, "doğrudan yatırımlar" kalemi. Ancak, tabloda görüldüğü gibi, Türkiye'nin cezbedebildiği doğrudan yabancı yatırımı "devede kulak" kadar küçük. Dolayısıyla, Türkiye cari açığını büyük ölçüde borçlanarak finanse etmiş. Şimdi bu nasıl sağlanmış, ona bakalım.

Aslan payı Hazine'nin
Portföy yatrımlarının detaylarına bakıldığında yılın ilk 6 ayında yurtdışından net olarak en fazla borçlanmayı 3.5 milyar dolar ile Hazine'nin gerçekleştirdiği görülüyor. Diğer taraftan, yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışında menkul kıymet alarak net bazda çıkış yaptığı görülüyor. Bu muhtemelen Türkiye'deki bankaların Hazine'nin yurtdışı tahvillerine olan talebinin bir sonucu. Bir başka nokta, yabancıların ilk 6 ayda net bazda yurtiçinde menkul kıymet satmış olmaları. Buradaki net çıkış küçük bir rakam ama beklenenin tersine yabancıların programdan sonra net bazda satış yapmaları ilginç. Bu durumun bir açıklaması, yabancıların IMF programının uygulanacağı belli olur olmaz geçen yılın son aylarında alım yapmış olmaları ve bu senenin ilk yarısında bir miktar kâr realizasyonuna geçmeleri.

Uzun vadeli sermaye hareketlerinde, kamu sektörünün net bazda borç geri ödemesi yaptığı ve bankalar cephesinde önemli bir hareket olmadığı görülüyor. Buradaki en önemli kalem, "diğer sektörler" olarak anılan banka dışı özel sektörün 2.3 milyar dolar borçlanma yapmış olması. Bankacılık dışı özel sektörün bu ölçüde net uzun vadeli borçlanma yapmış olması izlenimlerimize uymuyor. Ancak, dış borç stoku verilerinde de diğer sektörlerin borcunda hızlı bir artış olduğunu burada hatırlatalım. Detayı hakkında bilgi sahibi olmadığımız bu konuda zoraki bir izahat oluşturmak yerine, ödemeler dengesi ve dış borç verilerini hazırlayan Hazine ve Merkez Bankası'ndan konuya açıklama getirmesini beklemek daha uygun olacak.

Bankalar da hızlı
Son olarak kısa vadeli sermaye hareketlerine baktığımızda, bankaların geçen yılın ilk 6 ayındaki net 733 milyon dolarlık borçlanmasının bu yılın aynı döneminde ikiye katlandığını ve 1.4 milyar dolara çıktığını görüyoruz. İkinci sırada ise "diğer sektörler" var. Son olarak, yurtdışından Türkiye'ye yapılan döviz mevduatı kaleminde net çıkış olduğunu görüyoruz. Bu muhtemelen geçen Aralık'ta 5 bankaya elkonulması ve offs-hore hesapların mevduat sigortası kapsamında olmadığının anlaşılmasından sonra, özellikle Ocak ve Mart aylarında görülen mevduat girişlerinin yılın ikinci çeyreğinde tersine dönmüş olmasının bir sonucu.

Ödemeler dengesi sermaye hareketleri

(milyon dolar, Ocak-Haziran dönemi seçilmiş alt kalemler)

	1999	2000
DOĞRUDAN YATIRIMLAR	273	170
PORTFÖY YATIRIMLARI	1883	3207
Yerleşiklerin yurtdışında menkul alım-satımı	388	-235
Hazine'nin net tahvil ihracı	1113	3522
Yabancıların yurtiçinde menkul alım-satımı	382	-80
UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ	-961	2243
Kamu sektörü	-1046	-392
Bankalar	-447	39
Diğer sektörler	450	2275
Merkez Bankası'na yurtdışından mevduat	82	321
KISA VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ	221	1809
Bankaların aldığı krediler	733	1384
Diğer sektörlerin aldığı krediler	423	734
Yurtdışından mevduat	-567	-364
TOPLAM	1334	7921