Marko Paşa Ombudsmanı...
Eskiden "eski" kelimesini, "zaman dilimleri" bağlamında kullanırdık. "Eski günler", "eski şarkılar", "eski tüfekler" gibi...
Şimdi eski tüfekler yeniden gündemde...
Makam, görev, unvan söz konusu olunca "eski" yerine "sabık" deyimi kullanılırdı. Sabıktan daha öncekiler için de "esbak" denirdi. Sabık cumhurbaşkanı, esbak başbakan derdik.
Eğer bu deyimi bugün kullanıyor olsaydık; örneğin Süleyman Demirel için "esbak başbakan" ve "sabık cumhurbaşkanı" diyecektik. Kenan Evren için ise "esbak cumhurbaşkanı" denilecekti...
Bugünlerde cumhurbaşkanlığı için, sıralama belirten işaret sıfatları kullanıyoruz. "Dokuzuncu Cumhurbaşkanı Demirel", "yedinci Cumhurbaşkanı Evren" gibi...
Devlet başkanlarını sayısal sıralama ile belirleme geleneği yaygındır. Örneğin Fransa'daki ondördüncü, onbeşinci, onaltıncı Lui gibi... Veya Osmanlı hanedanındaki birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci Murat gibi...
Bu yöntem, aynı ismi taşıyan devlet başkanları için benimsenmişti.
***
İşaret sıfatlarıyla unvan sıralaması yapılan eski siyasetçileri "ombudsman kuruluna" yerleştirmeyi düşünüyormuşuz...
Anlaşılıyor ki devletteki işi tıkırında gitmeyenlerin başvuracağı Ombudsman Kurulu bu sabık ve/veya esbak siyasetçilerden oluşacak...
Sabık Cumhurbaşkanı Demirel, ombudsmanın başhakemi olacakmış. Ombudsman kurulunda yer alması önerilen devletin yine sayı sıralaması ile anılabilecek başka "eskileri" de var. Örneğin Fazilet Partisi, Türkiye Cumhuriyeti'nin 54. Başbakanı Erbakan'ı önermiş.
Şu anda ombudsman baş hakemliği için en iddialı aday olan Türkiye'nin 9. Cumhurbaşkanı'na karşılık, Türkiye'nin 54. Başbakanı'nın, rekabeti başlatılmış bulunuyor.
***
Çok önemli unvan kazanmış başka siyasetçiler de gündemde. "Esbak" meclis başkanlarını ombudsman hakemliğine önerenler var. Hepsi de işaret sıfatlarıyla sayısal sıralaması yapılmış değerli siyasetçiler...
Örneğin, 10. TBMM Başkanı Ferruh Bozbeyli, 13. TBMM Başkanı Cahit Karakaş, 14. TBMM Başkanı Necmettin Karaduman, 16. TBMM Başkanı Kaya Erdem, 17. TBMM Başkanı Hüsamettin Cindoruk 18. TBMM Başkanı İsmet Sezgin, 19. TBMM Başkanı Mustafa Kalemli, 20. TBMM Hikmet Çetin, bu rekabette yer almak ister mi?
Halen hayatta olan ve ombudsman hakemliği üstlenebilecek nitelikte çok sayıda deneyimli siyasetçilerimiz var.
Örneğin, 147. TC Devlet Bakanı, 52. Dışişleri Bakanı, 63. Maliye Bakanı, 56. Milli Eğitim Bakanı, 34. Bayındırlık Bakanı, 24. Enerji Bakanı, 38. Tarım Bakanı, ve yüzlerce sayı sıfatıyla anılan sabık ve esbak bakan var... Bu kadrodan oluşan bir Ombudsman Kurulu'ndaki kapılara görev unvanı olarak işaret sıfatlarının yazılması ne şık bir hiyerarşi yaratır...
***
Türkiye Ombudsman bakımından ilk örnekleri yaşamış ülkelerden biridir. Bir zamanlar Marko Paşa vardı. Zaloğlu Rüstem vardı. Battal Gazi vardı. Bunlar devletin haksızlığına uğramışların başvurduğu şikayet kapılarıydılar.
TBMM Dilekçe Komisyonu da bir tür ombudsman görevi üstlenir. Kamu ile ilgili şikayetleri bulunan yurttaşların sorunlarına çözüm arar.
Sabık (fakat moda deyimle dokuzuncu) Cumhurbaşkanı Demirel, Türkiye'nin 30., 31., 32., 39., 41., 43., ve 44. Başbakanıdır. Eğer ombudsman başhakemliğine seçilirse, tanımlaması nasıl olacaktır? Kendisine nasıl hitap edilecektir?
Rahmetli İnönü kendisine hep sabık başbakan derdi. İşaret zamiri ve sayı sıfatı kullandığı hiç görülmemişti.
Pekiyi başhakem olursa sorun nasıl çözülecektir? Kendisine, Dokuzuncu Cumhurbaşkanım mı denecek; yoksa, Birinci Ombudsman Başhakemim mi denilecek?
TRT haberlerinde hangi sıfatla haber sıralamasında yer alacaktır?
Bunlara, eskilerin deyimi ile "ezmine-i kadim" (eski zaman) siyasetçileri deniyor. Bunlar her dem taze kaldıkları iddiasındadırlar. Ve biz işi gücü bırakıp bunları ayakta tutmanın yolunu ararız.
Ya medet dediğimiz şeylere bakın... Sanki kendi zamanlarında devletin işleri tıkırında yürüyordu...
Gelin şu sabık ve esbak kelimelerinin anlamına göre davranalım...
