Büyüme %7 olabilir

Dün açıklanan yılın ikinci çeyreğine ilişkin milli gelir büyüme rakamları son derece ilginç. Aslında ilk bakışta ikinci çeyrek rakamları birinci çeyrek rakamlarına çok benzer gibi duruyor: yılın ilk üç ayında yüzde 4.4 olan GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) büyüme oranı ikinci çeyrekte yüzde 4.4 olmuş; yüzde 5.6 olan GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) büyüme oranı da yüzde 5.8 olarak gerçekleşmiş. Bu büyüme oranları geçen yılın aynı dönemi baz alınarak hesaplanıyor.

Geçen yılın tamamında büyüme performansı negatif olmakla birlikte görece olarak en iyi dönemin ikinci çeyrek olduğu hatırlanırsa, bu senenin ikinci üç ayındaki yüzde 5.8'in aslında bir hayli yüksek. Daha da önemlisi, ekonominin bu yılın ilk yarısındaki elde ettiği seviyeyi ikinci yarıda koruması durumunda 2000 yılının tamamı için GSYİH büyüme hızının yüzde 7 veya daha üzerinde çıkması zor görünmüyor. GSMH ise bunun biraz altında olsa bile yine de hükümetin yüzde 5.5'luk hedefini aşabilecek gibi. Tabii bu tahminler ekonomiyi soğutacak veya hızlandıracak tedbir ya da dışsal olay olmayacağı varsayımına dayanıyor.

Bu sonuca nasıl vardığımızı aşağıda açıklıyoruz. Ülkemizde genellikle GSMH rakamı ön planda olmakla birlikte uluslararası analiz ve karşılaştırmalarda GSYİH kullanılıyor. Bu nedenle aşağıdaki gözlem ve bulgularımızı GSYİH cinsinden ifade etmeyi tercih ettik. Konunun niteliği gereği yazı biraz teknik olmak zorunda. Teknik konulara yatkınlığı olmayan okuyuculardan peşinen özür dileyelim.

Arındırılmış veriler
Az önce vurguladığımız üzere, DİE tarafından açıklanan büyüme rakamları bir önceki yılın aynı dönemine göre yıllık karşılaştırmalara dayanıyor. Bir başka karşılaştırma yöntemi ise her çeyreğin bir önceki çeyrek ile karşılaştırılması şeklinde. Böylece geçen yılın aynı döneminde ne olduğundan bağımsız olarak cari yıla ilişkin gözlemler yapmak mümkün.

Ancak bunun anlamlı olabilmesi için verilerin ilk olarak dönemsel etkilerden arındırılması gerekiyor. Aksi halde, farklı mevsimlik etkilere tabi olan Ocak-Mart dönemi ile Nisan-Haziran dönemini karşılaştırmak elma-armut kıyaslaması gibi anlamsız olur. DİE dönemsel etkilerden arındırılmış veriler açıklamadığı için biz bu amaçla kendi istatistiksel yöntemimizi kullandık.

Sonuca gelecek olursak, arındırılmış veriler yılın ikinci üç aylık döneminde GSYİH'nın birinci çeyreğe göre yüzde 4.7 arttığını gösteriyor. Bu rakam bu haliyle makul görünmekle birlikte yıllık bileşik artış oranı yüzde 20'ye tekabül ediyor. Aynı rakamlar yılın birinci çeyreği için sırasıyla yüzde 2.7 ve 11.1 idi. Dolayısıyla ekonomideki canlanmanın yılın ikinci çeyreğinde artarak sürdüğü saptaması arındırılmış verilerden daha net olarak yapılabiliyor.

Yılın kalanı
Şimdi statik bir karşılaştırma sorusu soralım: yılın üçüncü ve dördüncü çeyreğinde ekonomik aktivite ikinci üç aydaki düzeyde kalırsa 2000 yılının tamamı için GSYİH büyüme rakamı ne olur?

Hesaplarımıza göre cevap aşağı yukarı yüzde 7 ile 8 arasında olacağı yönünde. Dönemsel etkilerden arındırıldılmış olarak yılın ikinci yarısında birinci yarıya göre sıfır büyüme olursa yıllık bazda üçüncü çeyrekte yüzde 12, dördüncü çeyrekte ise yüzde 7.5 civarında rakamlar çıkabilir. Bunlar yılın ortalamasını yüzde 7 ile 8 arasında bir yere taşıyor. Üçüncü çeyrekteki rakamın çok yüksek oluşunun nedeni geçen yılın aynı döneminin son derece düşük olması.

Yılın kalanına yönelik ekonomik politika seçenekleri açısından bu sonuçların hükümet için önemli bir anlamı olduğu düşüncesindeyiz. Ancak bu konuyu Pazartesi günkü yazıya bırakıyoruz.